BİLGİ TEKNOLOJİLERİNE GİRİŞ ÜNİTE 1
VERİ, BİLGİ VE ENFORMASYON : Veri; sayılar, rakamlar, sözcükler, metinler, resimler, olaylar vb. biçiminde temsil edilen ham gerçekliklerdir. Verinin belli bir amacı, hızı, sıklığı, türü, maliyeti, yoğunluğu, vb. özellikleri vardır. Sözlük anlamıyla veri; bir araştırmanın, bir tartışmanın, bir muhakemenin temeli olan ana öge, muta, donedir. Bilişimde veri (data); olgu, kavram veya komutların iletişim, yorum ve işlem için elverişli biçimde gösterimidir.
Enformasyon eskilerin deyimiyle malumat, herhangi bir konu ile ilgili bir bilinmeyeni (belirsizliği) giderme konusunda yardımcı olan betimleyici ifadelerdir.
Veri İşlemenin Evreleri : Tarihi süreç incelendiğinde veri işlemenin dört evre geçirdiği görülmektedir. Bunlar; el yordamıyla veri işleme, mekanik veri işleme, elektromekanik veri işleme ve son olarak elektronik veri işleme evreleri olarak kategorize edilmektedir.
1. El yordamıyla veri işleme : Veriler üzerinde yapılan işlemlerin el yordamı ile gerçekleştirildiği evredir.
2. Mekanik veri işleme: Mekanik veri işleme evresi, veri işleme sürecinde mekanik araçların kullanılmasını kapsamaktadır.
3. Elektromekanik veri işleme: Elektromekanik veri işleme adından da anlaşılabileceği gibi veri işleme sürecinin elektromekanik cihazlar yardımı ile gerçekleştirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Elektromekanik veri işleme sürecinde kullanılan sistemler, tek bir işlem için kullanılabilen yapılardır ve hem elektronik hem de mekanik bileşenler barındırmaktadırlar. Elektronik sistemler için herhangi bir yazılım söz konusu değildir. Bu dönemin temel teknolojileri arasında delikli kartlar ve bu kartları çalıştıran cihaz gösterilebilir.
4. Elektronik veri işleme: Günümüzde kullanılan veri işleme sürecidir. Elektronik veri işleme elektronik ortamlarda gerçekleştirilmekte ve veri işleme sürecinde mekanik aygıtlara ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu süreç ilk elektronik bilgisayarın icadı ile başlayıp günümüze kadar uzanmaktadır. Elektronik veri işlemenin gelişimi ve ilerleyişi, bilgisayarın gelişimi ve ilerleyişi ile paralellik göstermektedir.
BİLGİSAYAR KUŞAKLARI : Ortaya çıktığı 1940’lı yıllardan bu yana sayısal bilgisayarlar, başka hiçbir teknolojide görülmeyen hızlı bir gelişim göstermiştir. Bu gelişimi, bilgisayarların potansiyeli ve getirdiği yenilikler ile ilişkilendirmek mümkündür. Günümüze kadar bilgisayarlar kapasite, işleyiş ve hacim olarak birçok değişim yaşamışlardır. Bu değişim süreçleri, 4 ana dönemde incelenebilir. Diğer bir ifade ile dört farklı “Bilgisayar Kuşağından” söz edilebilir.
1. Birinci Kuşak Bilgisayarlar (1950-58) : Yapımında, lambaların (vakumlu tüpler) kullanıldığı ilk bilgisayarlardır. İlk kuşakta yer alan bilgisayarlarda birçok lamba kullanılıyordu. Bu bilgisayarlar çok fazla yer kaplıyor ve aşırı düzeyde enerji tüketiyorlardı. Lambaların kullanımı ve aşırı enerji tüketimi bilgisayarların aşırı derecede ısınmalarına neden oluyordu. Birinci kuşak bilgisayarlar sürekli bakım gerektiriyorlar, çalıştıklarında çok fazlaısındıkları için
2
pahalı soğutma sistemlerine ihtiyaç duyuyorlardı. Ayrıca bu bilgisayarları, sadece makinenin yapısını ve işleyişini çok iyi bilen uzmanlar kullanabiliyordu.
2. İkinci Kuşak (1958-64) : İkinci kuşak bilgisayarlar birçok teknolojik gelişim ile ortaya çıkmışlardır. Yarı iletken maddelerin üretimi ile vakumlu lambaların yaptığı işleri yapabilen, ısı problemi oluşturmayan, hacim olarak oldukça az yer tutan Transistör bulundu. Transistörler yardımıyla, vakum tüplerinin kullanıldığı bilgisayarlardan çok daha hızlı ve güvenilir bilgisayarlar yapmak mümkün oldu. Bu büyük değişim ikinci kuşak bilgisayarların oluşmasını sağladı. Ayrıca ikinci kuşak bilgisayarların gelişimine paralel olarak, transistörler, küçük silikon yongalar (chip) ve bilgisayarlarda kullanılan diğer bileşenleri üreten bilgisayar endüstrisi de ivme kazandı.
3. Üçüncü Kuşak (1965-71): Transistörlerin yerine yüzlerce transistörün işlevini yerine getirebilen Entegre devrelerin kullanılmasıyla bilgisayarlarda üçüncü kuşağın başladığı kabul edilir. Önceleri programcılar kendi veri ve programlarını hazırlar ve işlem için bilgisayar merkezine teslim ederlerdi.
4. Dördüncü Kuşak (1971 ve sonrası) : Dördüncü kuşak, mikroişlemcilerin üretilmesiyle başlamıştır. Mikroişlemciler bilgisayarın gerçekleştirmesi gereken işlemleri yerine getiren parçalardır. Mikroişlemciler bilgisayarları daha programlanabilir hâle getirdiler. Bu sayede bilgisayarlar önceki modellere oranla daha hızlı, etkili ve işlevsel hâle gelmiş oldu. Bu kuşaktaki bilgisayarlar mikroişlemcilerin ve diğer çevre birimlerinin eklenmesi ile geniş yelpazede kullanılmaya başlandı.
BİLGİSAYARLARIN SINIFLANDIRILMASI
1. Amaçlarına Göre Bilgisayarlar : Bu açıdan bakıldığı zaman kullanım amaçlarına göre bilgisayarlar Dijital, Analog ve Hibrit olarak üç kategoriye ayrılabilir.
 Dijital (sayısal) bilgisayarlar : Dijital bilgisayarlar iki tabanlı sayı sistemine göre çalışan bilgisayarlardır. Bu bilgisayarlar 0 ve 1 dijitleriyle işlem yapar ve sonuçları rakamlar, harfler ve diğer sembollerle görüntülerler. Evlerimizde kullandığımız PC’ler dijital bilgisayara en güzel örneği oluşturur.
Özel amaçlı dijital bilgisayarlar: Özel amaçlı dijital bilgisayarlar tek bir işlemi gerçekleştirmek için tasarlanmış cihazlardır. Bu tür bilgisayarların gerçekleştireceği işlemler, hafızalarına kalıcı olacak şekilde kaydedilir.
Genel amaçlı dijital bilgisayarlar: Genel amaçlı dijital bilgisayarlar, farklı programları saklayabilen ve çok farklı amaçlara hizmet edebilen bir yapıya sahiptir.
2. Analog (örneksel) bilgisayarlar : Analog bilgisayarlar fiziksel değerleri ölçen bilgisayarlardır. Örneğin, bir akaryakıt istasyonundaki yakıt pompası yakıt akışını miktar ve fiyat cinsinden değerlere dönüştüren bir analog işlemciye (analog bilgisayar) sahiptir.
3. Hibrid (melez) bilgisayarlar : Hibrid bilgisayarlar hem analog hem de dijital bilgisayarların özelliklerini barındırırlar. Örneğin, hastanelerin yoğun bakım ünitelerinde hastalara bağlanan analog cihazlarla bir hastanın kalp atışı, ateşi veya tansiyonu gibi hayati fonksiyonları ölçülmekte, bu değerler rakamlara dönüştürülmekte ve dijital bir cihazda görüntülenmektedir.
3
Hacimlerine Göre Bilgisayarlar : Bunlar; merkezi bilgisayar sitemleri, mikrobilgisayarlar ve ağ (network) sistemleridir.
1. Merkezî bilgisayar sistemleri : Bu sistemlerde yapılması gereken işlemler tek bir merkezî bilgisayarla gerçekleştirilir. Genel olarak birden fazla istemci cihaz (terminal/client) yapmak istenilen işlemler için ana bilgisayara (mainframe) başvurmakta ve işlem anabilgisayarda gerçekleştirilmektedir.
Merkezî sistemlerin ortak çalışma, tutarlılık sağlama, düşük maliyet gibi bazı avantajları bulunmaktadır. Bununla birlikte bu sistemlerin bazı dezavantajları bulunmaktadır. Bunlar;
 • Ana bilgisayar arızalarında tüm sistemin kullanılamaz hâle gelmesi,
 • Ana bilgisayar ile istemci arasındaki iletişimi sağlayan hatta problemlerin oluşabilmesi,
 • İstemci bilgisayardan kaynaklanan problemler,
 • Aşırı kullanımdan kaynaklanan yavaşlamalar şeklinde ifade edilebilir.
2. Mikrobilgisayar sistemleri : Bilgisayar ağı en az bir sunucu bilgisayar, buna bağlı istemci bilgisayarlar, anahtarlama cihazı veya router benzeri iletişim araçlarını bünyesinde bulundurur.
3. Ağ Sistemleri : Bir bilgisayar ağı, iki veya daha fazla bilgisayarın veya yazıcı, router vb. aygıtların bir iletişim aracı üzerinden birbirlerine bağlanmasıyla oluşur. Bilgisayar ağı en az bir sunucu bilgisayar, buna bağlı istemci bilgisayarlar, anahtarlama cihazı veya router benzeri iletişim araçlarını bünyesinde bulundurur. Böyle bir ortamda kullanıcılar birçok yazılım ve donanımı paylaşabilirler.
BİLGİSAYARDA YAPILAN TEMEL İŞLEMLER
Aslında bir bilgisayarla yapılan işlemler üç temel faaliyetten ibarettir. Bunlar; Giriş/çıkış işlemleri, veriler üzerinde yapılan işlemler ile veri ya da bilgilerin saklanması ve transfer edilmesi işlemleridir.
1. Giriş/Çıkış İşlemleri : Bir bilgisayar çeşitli giriş ve çıkış cihazları vasıtasıyla toplanan verileri alma ve işlenen verileri de sunma kabiliyetine sahiptir. Giriş işleminde bilgisayar siteminde kullanılabilecek bir veri sürece dâhil edilir.
2. Veriler Üzerinde Yapılan İşlemler : Bilgisayar sistemleri veriler üzerinde çeşitli işlemleri gerçekleştirmektedir. Örneğin veriler, belirli bir kritere göre sınıflandırılabilir, sıralanabilir, özetlenebilir veya üzerlerinde birtakım aritmetiksel ve mantıksal işlemler gerçekleştirilebilir. Aşağıda bilgisayar tarafından veriler üzerinde yapılabilecek işlemler sıralanmıştır. Bunlar;
 Sınıflandırma : Sınıflandırma, birbirine benzerlik gösteren verilerin gruplara veya sınıflara bölünmesi işlemidir. Sınıflandırma ölçütüne uyan veriler ilgili sınıfın içerisine alınmaktadır.
 Sıralama : Bilgisayarların mantıksal karşılaştırmalar yaparak verileri belirli bir düzende sıralama denir.
 Özetleme : Veri yığınlarının daha organize ve kullanılabilir bir forma dönüştürülmesine özetleme adı verilir. Özetleme çok fazla verinin tek seferde görülebilecek hâle getirilmesini sağlar.
4
Aritmetik ve mantıksal işlemler : Bilgisayarlar hesaplama ve karşılaştırma işlemlerini gerçekleştirebilmektedirler. Bu işlemler temel olarak aritmetiksel ve mantıksal işlemler olarak isimlendirilmektedirler. Aritmetik işlemler; verilerin toplama, çıkarma, çarpma ve bölme gibi işlemlere tabi tutulmasıdır.
Saklama Ve Transfer İşlemleri : Saklama, veri ve bilgilerin daha sonraki kullanımlar için CD, DVD, USB bellek, harici hard disk vb. gibi harici bir cihazda kalıcı hâle getirilmesidir. İstenildiğinde saklanan verilere veya bilgilere çabucak ulaşılabilir ve yeni işlemler için kullanılabilir. Ayrıca, bilgisayarlar veri veya bilgileri bir yerden başka bir yere transfer etme kabiliyetine sahiptir.
BİLGİSAYARDA KULLANILAN SAYI SİSTEMLERİ
Bilgi depolama kapasiteleri bilgisayardan bilgisayara göre değişiklik arz etmesine rağmen her bilgisayar; sayıları, harfleri ve diğer özel karakterleri kodlanmış bir şekilde işler ve saklar. Bu saklama işleminde her karakter 0’lar ve 1’lerden oluşan kodlarla temsil edilir.
İki Tabanlı Sayı Sistemi : Sayı sistemlerini ifade eden sembollerin adedi, sayı sisteminin adını oluşturur. Onlu sayı sisteminde 0’dan 9’a kadar 10 farklı sembol, sekizli sayı sisteminde 0’dan 7’ye kadar sekiz sembol, on altılı sayı sisteminde de 0’dan 9’a kadar 10 rakam ve A (10), B (11), C (12), D (13), E (14)ve F (15) sembolleri olmak üzere on altı sembol kullanılmaktadır. İkili sayı sistemi de bilindiği gibi 0 ve 1 sembollerinden oluşmaktadır.
On Altı Tabanlı Sayı Sistemi : Bilgisayarlar üzerinde yaygın olarak kullanılan diğer bir sayı sistemi on altı tabanlı (hexadecimal) sayı sistemidir. Bu sistemde sıfırdan onbeşe kadar farklı sembol kullanılır. Bu sistemde rakamlar ve harfler bir arada kullanılmaktadır. On tabanlı sistemde bulunan sembollere ilave olarak on altı tabanlı sistemde aşağıdaki semboller kullanılır.
BİLGİSAYARLARDA VERİ KODLAMA SİSTEMLERİ
Bilgisayarlar, tüm sayısal ve sayısal olmayan karakterleri ikili sayı sistemine göre kodlanmış bir şekilde kullanırlar. Bu sayede görüntülenebilecek olan tüm karakterler sayısal olarak ifade edilebilmektedir. Bilgisayarlar üzerinde çalışan farklı kodlama sistemleri bulunmaktadır. BCD, EBCDIC ve ASCII yaygın olarak kullanılan bilgisayar kodlama sistemleridir. Diğer bir kodlama sistemi olan UNICODE artık bütün dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır. Örneğin, ikili sistemdeki 1000001 ifadesi ASCII kodlama sisteminde A karakterine karşılık gelmektedir. Bu şekilde tüm karakterlerin karşılıkları mevcuttur.
ASCII Kodlama Sistemi : ASCII (American Standart Code for Information Interchange) bilgisayarlarda en yaygın olarak kullanılan kodlama şemasıdır. ASCII kodlama şemasının 7 ve 8 bitlik olmak üzere iki versiyonu bulunmaktadır. Bugün yaygın olarak kullanılan kodlama şeması ASCII-8’dir. Sekiz bit ASCII’de toplam 256 (28) değişik karakter temsil edilebilmektedir.
5
EBCDIC Kodlama Sistemi : EBCDIC (Extended Binary Coded Decimal Interchange Code) IBM firmasının kendi ürettiği ana bilgisayarlarında kullanılmak üzere geliştirmiş olduğu bir kodlama sistemidir. EBCDIC, ASCII ile aynı kodlama yapısını kullanmaz. Aynı karakterin ikilik sistemde temsil edilen değerleri birbirinden farklıdır. Örneğin EBCDIC kodlama sisteminde “a” harfi 10000001 ifadesi ile gösterilirken ASCII kodlama sisteminde bu sembol 01100001 ile gösterilir.
UNICODE Kodlama Sistemi : Bilgisayarlar ve yazılımlar günden güne geliştikçe kullanılan mevcut kod şemaları ihtiyaçlara cevap veremeyecek duruma gelmektedir. Örneğin; İbranice, Arapça ve Slav kökenli diller mevcut kodlama şemalarıyla temsil edilememektedir. Buna ilaveten, bu kod şemaları Japonca ve Çince gibi dillerde bulunan binlerce harf ve sembolü desteklememektedir. Unicode kodlama sistemi, bu eksikliği giderecek çeşitli kodlama şemalarını barındırır ve her bir kodlama yapısı Unicode ifadesinin ardına eklenen UTF ekiyle tanımlanır. Örneğin Unicode-UTF16 ifadesi, Unicode kodlama sisteminin 16 bitlik versiyonunu temsil eder ve bu versiyon 65536 (216) değişik karakteri temsil eden on altı bitlik bir kodlama şemasıdır. Teorik olarak Unicode bugün kullanılan tüm dillerdeki tüm karakterleri hatta artık kullanımda olmayan dillerdeki karakterleri bile temsil edebilir. Böyle bir kod, bir dokümanın Türkçe, Japonca, İngilizce veya Arapça metinleri ihtiva etmesi gerekli olduğu uluslararası iletişimlerde faydalı olabilir.
SAKLAMADA VE İLETİMDE KULLANILAN ÖLÇÜ BİRİMLERİ
Bu alan verinin büyüklüğüne göre değişmektedir ve verilerin büyüklüklerini ikinin katları kullanılarak hesaplamaktadırlar. Bilgisayarda kullanılan en küçük veri birimi bit denilen ve 0 veya 1 değeri alabilen işarettir. Ancak bir veri biriminin anlamlı olabilmesi için bir bitten fazlası gerekmektedir. Bunun için anlamlı en küçük veri saklama birimi olarak sekiz bitten oluşan byte kullanılır. SON OZET
Bilgi teknolojileri geçmişten günümüze kadar çeşitli evreler geçirmiştir. Kullanılan veriler birçok amaca hizmet etmekte ve işlenerek istenilen formlara sokulabilmektedir. Bu noktada geçmişten günümüze kadar çeşitli yöntemler izlenmiştir (El yordamı, Mekanik, Elektromekanik, Elektronik). Verinin işlenme türleri ile bilgisayarların gelişim evreleri paralellik göstermektedir. Günümüze kadar bilgisayarlar 4 farklı kuşakta gelişimlerini devam ettirmişlerdir.
•Hız, güvenilirlik, bilgi saklama kabiliyeti vb. unsurlar kişilerin bilgisayar tercihlerini etkileyen unsurlar arasında yer almaktadır. Ayrıca bilgisayarlar amaçlarına ve hacimlerine göre sınıflandırılmakta ve hedef kitlelerine hizmet vermektedirler. Veriler, çeşitli sayı sistemlerine göre organize edilmekte (İkilik, Onluk, Onaltılık vb.) ve bilgisayarlarda çeşitli kodlama sistemlerine göre kodlanmaktadır (ASCII, EBCDIC, UNICODE v.b).
6
BİLGİ TEKNOLOJİLERİNE GİRİŞ ÜNİTE 2
DONANIM : Donanım (Hardware) bilgisayarı oluşturan veya bilgisayara takılabilen her türlü fiziksel parçaya verilen genel isimdir. Donanım bir merkezi işlem biriminden (Central Processing Unit) ve bu birime bağlı çevre birimlerden (peripherals) oluşur. Çevre birimleri, kendi içerisinde giriş birimleri (input devices) ve çıkış birimleri (output devices) olmak üzere iki kısma ayrılır. Giriş birimleri bilgisayar sistemine veri eklemek için kullanılır iken çıkış birimleri sonuçların gösterilmesini sağlamaktadır. Bazı donanım birimleri hem giriş hem de çıkış işlemlerinde kullanılabilmektedir.
TEMEL DONANIM BİRİMLERİ : Temel donanım birimleri bilgisayarın çalışması için gerekli olan birimlerdir. Bu donanım birimleri;
• Merkezî işlem birimi
• Anakart
• Ana bellek
• Ekran
• Ekrankartı
• Sabit disk
• Klavye
• Fare
• Kasa
Merkezî İşlem Birimi : Merkezî işlem birimi (Central Processing Unit-CPU) bir bilgisayar sisteminin beyni olarak düşünülebilir. Bu birim bilgisayarın yapması gereken işlemleri gerçekleştirir. Merkezi işlem biriminin iki temel bileşeni vardır. Bunlar;
Aritmetik-mantık birimi
• Kontrol birimi
Günümüz bilgisayarlarında mikroişlemci (microprosessor) olarak isimlendirilen denilen yarı iletken yongalar kullanırlar. Milyonlarca transistörü barındıran mikroişlemcilerde;
• Taşıma ve kopyalama için bellek işlemlerini,
• Aritmetik ve mantıksal karşılaştırma işlemlerini ve
• Programsal dallanma ve kontrol işlemlerini yerine getirecek bileşenler bir arada bulunmaktadır.
Anakart : Bigisayarın temel donanımlarından biri de anakarttır (Mainboard). Anakart, merkezi işlem birimi, ekran kartı, sabit disk, ses kartı gibi donanımların üzerine takıldığı, üzerinde elektronik devrelerin, yerleştirme yuvalarının ve bağlantı noktalarının bulunduğu ana plakadır. Üzerinde çeşitli aygıtlar arasında veri iletimi sağlayan veriyolları ve bilgisayarın istenilen fonksiyonlerı yerine getirmesi için gerekli transistörler, çipler ve entegreler bulunur.
Veri yolları (bus) ve portlar : Anakart üzerindeki parçalar birbirlerine iletken tellerden oluşan veri yolları (BUS) ile bağlanmıştır. Diğer bir ifadeyle veri yollarını iki ya da daha fazla aygıt arasında bilgi akışını sağlayan basit kanallar olarak tanımlayabiliriz. Veri yolu türleri
ISA (Industry Standard Architecture): Anakartın kenarına yakın yerde bulunan uzun siyah kart yuvaları ISA yuvasıdır.
PCI (Peripheral Component Interconnect):
AGP (Accelerated Graphics Port): Sadece ekran kartları için çıkarılmış bir veri yoludur.
7
USB (Universal Serial Bus):
Chipset : Anakart üzerinde bulunan sabit yapılı parçalardır. Ebatları küçük olmasına rağmen görevleri oldukça önemlidir. Bilgisayar sisteminde oldukça önemli ve belirleyici bir yapıya sahip olan chipset yapsının görevleri şu şekilde sıralanabilir:
• Cache bellek işlemleri
• Cpu ve veri yolları arasındaki alışverişin sağlanması
• Güç yönetimi
• Özel görevler
Bios : Bios (Basic Input Output System) anakart üzerinde yer alan sabit bir bileşendir. Üzerindeki yazılım sayesinde bilgisayar çalıştırıldığı zaman gerçekleştirilmesi gereken işlemleri yerine getirir.
Ana Bellek : Ana bellek veya rasgele erişimli bellek (Random Access Memory-RAM), mikroişlemcinin kullanmak için ihtiyaç duyduğu verilerin geçici olarak tutulduğu donanım birimidir. RAM üzerinde giriş birimlerinden veya depolama aygıtlarından alınan veriler, programların ortaya çıkardığı sonuçlar ve herhangi bir çıktı birimine gönderilecek çıktılar tutulmaktadır.
Ana bellekte veriler geçici olarak tutulur. Verilerin RAM üzerinde olması için elektrik enerjisine ihtiyaç duyulmaktadır. Elektrik kesintisi, bilgisayarın kapatılması gibi herhangi bir şekilde gerçekleşecek enerji kaybı RAM üzerindeki bilgilerin kaybolmasına neden olmaktadır. Bilgisayar sisteminde ana belleğin temel görevleri şöyle özetlenebilir:
• Çalışan programların kodlarını ve bu programların ihtiyaç duyduğu verileri tutmak
• İşletim sistemi yüklendikten sonra ana bellekte sürekli olarak kalması gereken işletim sistemi bileşenlerini tutmak
• Programlar tarafından üretilen sonuçları tutmak
• Sabit disklere veya harici bir cihaza gönderilmeye hazır olan çıkış bilgilerini tutmak
Ekran (Monitor) : Ekran, bilgisayar sisteminde üretilen çıktıların görüntülenmesini sağlayan çıkış birimidir.
Ekran Kartı (Graphic Card) : Ekran kartı, bilgisayar tarafından oluşturulan ve ekranda görüntülenmesi gereken çıktıların ekranda görüntülenebilecek şekilde dönüşümlerini gerçekleştiren donanım birimidir. Ekran kartlarında oluşturulan görüntüler ekranlara çeşitli portlar kullanılarak aktarılabilmektedir. Ekran kartlarında kullanılan portlar şu şekilde sıralanabilir;
• VGA/SVGA
• DVI
• HDMI
• DP
• S-Video
• Video
Sabit Disk (Hard Disk) : Sabit diskler verilerin kalıcı olarak saklandığı donanım birimleridir. Sabit diskler birçok manyetik metal plaktan oluşan ve her plak arasına yerleşen okuma/yazma kafaları vasıtasıyla bilgi okuyup yazılabilen bir giriş/çıkış birimidir. Özelliklerine ve çalışma yapılarına göre 3 farklı türde sabit disk bulunmaktadır. Bunlar;
• HDD (Hard Disk Drive)
• SSD (Solid Stade Drive)
• HHD (Hybrid Harf Drive)
Dâhilî sabit diskler anakarta doğrudan bağlanmaktadır. Anakarta bağlantı şekillerine göre dört farklı sabit disk türü bulunmaktadır. Bunlar;
8
• PATA (Parallel Advanced Technology)
• SATA (Serial ATA)
• SCSI (Small Computer System Interface)
• SAS (Serial Attached SSCI)
Klavye : Bilgisayara veri girmek için kullanılan giriş birimidir.
Fare (Mouse) : Ekran üzerinde hareket ettirilen işaretçi vasıtasıyla komut vermeyi sağlayan giriş birimlerindendir.
Kasa : Kasa, ekran haricindeki bilgisayarı oluşturan tüm temel donanım birimlerinin içerisine konulduğu donanımdır. DİĞER DONANIM BİRİMLERİ
Optik Sürücüler : Optik sürücüler, optik diskleri okumak ve yazmak için kullanılan donanım bileşenleridir.
CD, CD Okuyucu ve CD Yazıcı : CD’ler (Compact Disk) alüminyumdan üretilmiş, üzerleri şeffaf polikarbonat maddesiyle kaplanmış ve üzerine koruyucu bir cila çekilmiş disklerdir. Oyunlardan, bilgisayar programlarına kadar birçok yazılım CD’lere kopyalanabilmektedir. Böylece veriler taşınabilir hâle gelmektedir.
DVD, DVD Okuyucu ve DVD Yazıcı : DVD’nin fiziksel olarak CD’den en önemli farkı, verinin disk üzerindeki yerleşiminde ortaya çıkmaktadır.
Yazıcı : Yazıcılar (Printers), bilgisayar sisteminin oluşturmuş olduğu çıktıların kâğıt üzerine aktarılmasını sağlayan donanımlardır. Çıkış birimi olarak bilinen yazıcıların, renkli ve/veya siyah beyaz çıktı veren tipleri vardır. Yazıcılar, baskı tekniklerine göre sınıflandırılmaktadırlar. Yaygın olarak kullanılan yazıcılar şunlardır;
1. Nokta vuruşlu matris yazıcılar (Dot Matrix Printers): Yazıcı kafasında bulunan iğne şeklindeki uçların mürekkepli şeride vurmasıyla karakterlerin oluşturulduğu bir yazıcı türüdür.
2. Satır yazıcılar (Line Printers): Nokta vuruşlu yazıcılar her karakteri tek tek yazarken satır yazıcılar satırı bir anda yazarlar ve daha hızlı çalışırlar. Hem satır yazıcılar hem de nokta vuruşlu yazıcılar iğnelerin mekanik hareketleri sonucunda yazdıkları için gürültülü çalışırlar.
3. Mürekkep püskürtmeli yazıcılar (Inkjet Printers): Mürekkep püskürtmeli yazıcılar, yazma işleminde çeşitli renklerdeki mürekkeplerin kullanılmasına imkân vermektedirler. Bu tür yazıcılarda yazma işlemi yazıcı kafası tarafından gerçekleştirilir. Yazıcı kafasından farklı renkleri içeren kartuşların takılabileceği birden fazla yuva bulunmaktadır.
4. Laser Yazıcılar (Light Amplification by Simulated Emission of Radiation): Günümüzde en çok kullanılan yazıcı türüdür. Hem renkli hem de siyah beyaz çıktı verebilen birçok türü bulunmaktadır. Yazma işlemi için toner adı verilen karbon tozları kullanılmaktadır. Yazdırma işlemi tonerin yüksek ısıda kâğıt üzerine yapıştırılması suretiyle gerçekleştirilir.
Ses Kartı : Bilgisayarlar ses dosyalarını yürütmek için kullanılabilmektedir. Bir bilgisayarda müzik dinlemek veya başkaları ile sesli sohbet etmek için ses kartlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bilgisayar yardımıyla ses çıkışı ve girişi sağlamak amacıyla ses kartları (audio card) kullanılmaktadır.
Mikrofon : Ses kartı bulunan bilgisayarlarda ses verisini bilgisayara aktarmak için kullanılır.
Hoparlör : Ses kartı bulunan bilgisayarlarda ses çıktısı almak için kullanılırlar.
Sunum Cihazı : Bilgisayardan elde edilen görüntünün daha büyük bir zemine (perde, duvar) yansıtılması için kullanılan araçlardır. Sunum cihazlarının tercihinde bu cihazların özellikleri önemli rol oynamaktadır. Bir sunum cihazındaki temel özellikler şu şekilde sıralanabilir;
• Lamba ömrü
• Çözünürlük düzeyi
9
• Parlaklık
• Üretim teknolojisi
• Görüntü tipi
• Renk karşıtlık düzeyi
• Boyut ve ağırlık
Tarayıcı : Tarayıcılar (Scanners), bir resmin veya yazının, tüm renk ve diğer özellikleriyle birlikte bilgisayar dosyası hâline getirilmesini sağlayan araçlardır. Fotokopi makinesi mantığı ile aynı şekilde çalışmakta olup, çıktı kâğıt üzerine değil bilgisayar dosyası hâline gelmektedir.
Optik Karakter Okuyucu : Optik karakter okuyucular (Optical character readers), optik form üzerindeki işaretli alanları algılayarak bilgisayara aktaran araçlardır. Optik formlar üzerinde işaretlenen verilerin bilgisayara aktarılması için bu tür araçlar kullanılır.
Optik İşaret Okuyucu : Optik işaret okuyucular (Optical mark readers), belirli bir düzende yazılan karakterleri ve işaretleri, nümerik sembolleri algılayabilen araçlardır. Ürünlerin üzerlerinde bulunan barkod, karekod gibi ürün bilgilerini içeren işaretlerin okutulması için kullanılan bu araçlara günlük hayatımızda sıkça karşımıza çıkmaktadır.
Çizici : Çiziciler (Plotters), bilgisayar sistemindeki metin, çizim, grafik ve poster gibi dokümanların büyük ölçekli olarak yazdırılmasını sağlayan araçlardır.
Modem : Bilgisayarların telefon hatları üzerinden iletişim sağlamasına imkân tanıyan araçlardır.
Ağ Kartı : Ağ kartı (Network interface card), bilgisayarların birbirleriyle iletişimini sağlayan bir araçtır. Özellikle bilgisayarların kapalı ağlar içerisinde birbirlerine bağlanmasını sağlarlar. Yerel alan ağlarında iletişim, ağ kartları ile sağlanır.
Web Kamera : Görüntü almaya yarayan optik gözlerdir. Bilgisayar ortamına görüntü aktarmak için kullanılmaktadırlar.
Bluetooth: Bluetooth (Mavi diş), bilgisayar ile uyumlu araçların birbirleriyle kablosuz iletişimini sağlayan teknolojidir.
Wi-Fi Adaptör : Kablosuz iletişimde yerini alan bir teknoloji de Wi-Fi (Wireless Fidelity-Kablosuz Bağlılık) teknolojisidir. Wi-Fi, IEEE 802.11g, 802.11b ya da 802.11a diye bilinen telsiz teknolojilerini kullanır.
Flash Disk : Harici olarak bilgisayara takılan saklama ünitesidir. Bilgileri dijital olarak saklamaktadır.
SON ÖZET
Bilgisayar yazılım ve donanım olmak üzere iki temel bileşenden oluşmaktadır. Donanım bilgisayarı oluşturan temel bileşenlere verilen isimdir. Merkezî işlem birimi, anakart, bellek gibi bileşenler temel donanım birimleri bulunmaktadır. Temel donanım birimleri olamdan bilgisayarın sağlıklı bir şekilde çalışması mümkün değildir.
•Temel donanım birimlerinin haricinde bilgisayara takılan çok çeşitli girdi ve çıktı birimleri bulunmaktadır. Bu donanımlar bilgisayarın tam olarak kullanılması ve amaca göre hizmet etmesi sağlamaktadır.
10
BİLGİ TEKNOLOJİLERİNE GİRİŞ ÜNİTE 3
GİRİŞ : Bilgisayarlar yazılım ve donanım olarak isimlendirilen iki temel yapının birleşiminden meydana gelmektedir. Donanım, bilgisayarı oluşturan fiziki parçalara verilen isimdir. Yazılım ise donanımları kullanmak ve bilgisayar siteminde istenilen işlemleri yerine getirmek için hazırlanmış komutlar topluluğu olarak tanımlanabilir. Yazılımlar, temel olarak bilgisayarın istediğimiz işlemleri yerine getirebilmesi için fiziki parçaları kullanır, donanımların haberleşmesini sağlar, veri işleme süreçlerini yönetir ve kullanıcı ile donanım arasında arayüz oluşturur.
YAZILIM (SOFTWARE) : Yazılım, kullanıcıların bilgisayarı kullanabilmeleri için gerekli olan tüm programlara verilen genel addır. Yazılımlar genel olarak istenilen görevleri yerine getirmek için kullanılacak komut dizilerini barındırmaktadırlar. Basit bir hesaplamadan tüm bilgisayar sitemini yönetecek komutları içeren farklı amaçlara göre hazırlanmış yazılımlar bulunmaktadır. Olmadıkları zaman bilgisayarı kullanmanın imkânsız hâle geldiği yazılımlar; uygulama yazılımları ve sistem yazılımları olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Sistem yazılımları : bilgisayar sistemini çalışması için gerekli olan temel fonksiyonları içeren tüm komutları barındırmaktadır. Böylelikle donanımların istenilen şekilde çalışması sağlanır ve bilgisayarla yapılacak işlemler için kullanılacak uygulama yazılımlarının sağlıklı olarak çalışmasına yönelik ortamlar oluşturulur.
Uygulama yazılımları; kullanıcıların çeşitli işlemleri yapabilmeleri için tasarlanan yazılımlardır. İşletim sisteminin üzerinde çalışan bu yazılımlar temelde genel amaçlı ve özel amaçlı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Genel amaçlı uygulama yazılımlarına kelime işlem, elektronik hesap tablosu, veri tabanı, dosya yönetimi ve grafik programları örnek verilebilir. Muhasebe, bordro, envanter yönetimi ve üretim planlama yazılımları ise özel amaçlı uygulama yazılımlarına örnek olarak verilebilir.
SİSTEM YAZILIMLARI : Sistem yazılımları, uygulama yazılımları ile bilgisayar donanımı arasında aracılık eden yani bilgisayar sisteminin sorunsuz bir şekilde çalışmasını sağlayan yazılımlardır. İşletim sistemleri, derleyiciler (compiler), yorumlayıcılar (interpreter) ve hizmet (utility) programları sistem yazılımlarına örnek verilebilir.
İşletim Sistemi Yazılımları : Bir işletim sistemi, bilgisayar sisteminin yapacağı işleri yöneten komutlar bütünüdür. Bir işletim sisteminin temel fonksiyonu; sistem kaynaklarının yönetimi ve kontrolüdür. İşletim sisteminin bilgisayarın kontrolünü ele alması ve kullanıcılara hizmet vermesi için donanımların hazır hale getirilmesi gerekmektedir. Bu işlem BIOS (Basic Input-Output System) üzerinde yer alan yazılım tarafından gerçekleştirilir. Bu yazılım bilgisayarın tüm donanımlarını mikroişlemciye tanıtır ve donanımlar arası iletişim protokollerini belirler. Böylece işletim sisteminin çalışacağı ortam hazırlanmış olur. Ardından işletim sistemi devreye girer ve bilgisayar çalışır.
Günümüzde işletim sistemleri hemen hemen tüm kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak özelliklere sahiptirler. Her işletim sisteminin kendine has özellikleri bulunmasına rağmen tüm işletim sistemlerinin gerçekleştirdiği temel işlemler bulunmaktadır (Şekil 2). Bunlar;
11
• İşlem Yönetimi: Merkezi işlem birimini farklı işlere yönlendirmek, yapılacak işlemlerin belirli bir sırada uygulanmasını sağlamaktır.
• Dosya Yönetimi: Bilgisayardaki dosya yapılarını kontrol eder ve yönetir. Hafızada yer alan dosyalara erişim, okuma ve yazma işlemlerinin yönetimi gerçekleştirilir.
• Bellek Yönetimi: Ana belleğin yönetimini sağlar. İşletim sistemin gerçekleştirdiği işlemler için gerekli belleği ayırma, biten işlemler için ayrılan belleği boşaltma, boş ve dolu olan bellek bölümlerini belirleme işlemi gerçekleştirilir.
• Giriş-Çıkış Birimleri Yönetimi: Bilgisayar ve çevre birimler arasındaki iletişimin kontrol edilmesidir.
Grafik Arayüz Kontrolü: Kullanıcıların işletim sistemine komut verebilmesi için gerekli komutların sağlanmasıdır. Kullanıcı bilgisayar etkileşimi gerçekleştirilir.
İşletim sistemlerinin içerisinde temel yapılar bulunmaktadır. Bu yapılar vasıtasıyla işletim sisteminin gerçekleştirmesi gereken işlemler yürütülmektedir. Bunlar;
• Yönetici (supervisor) program,
• İş-kontrol programları (command-language translator),
• Giriş/çıkış kontrol sistemi (input/output control system) ve
• Kütüphanelerdir (libraries).
İşletim sistemlerinin çalışma süreçleri gerçekleştirilirken yapılan işlemler şu şekilde sıralanabilir;
Çoklu Programlama (Multi-programming): Çoklu programlama, birden fazla programın aynı anda bilgisayar sisteminin kaynaklarının paylaşımına imkân verilmesidir.
Çoklu görev (Multitasking), aynı anda birden fazla işlemin yapılması olarak tanımlanmaktadır. Çoklu görev, bir işletim sisteminde birden fazla işlemin aynı anda işletime alınabilmesi özelliğidir. Çoklu işlem bir veya birden fazla programın işlerini yerine getirmek için yapılan işlemler olduğu için çoklu programlama ile oldukça ilişkilidir.
Sanal bellek (Virtual Memory) işlemleri ana belleğin kapasitesini verimli kullanmak için dâhili belleklerin kullanımına imkân tanımaktadır.
Zaman paylaşımı (Time Sharing), merkezî işlem biriminin birden çok kullanıcının işleri yapılırken her bir iş için küçük ve sabit zaman aralıkları tahsis edilmesidir.
Çoklu işlem (Multi Processing), birçok işi aynı anda yapmak için birlikte çalışan iki veya daha fazla merkezi işlem biriminin kullanımı anlamında kullanılır. Çoklu işlem ile birden fazla işlemci aynı anda aynı işi yerine getirebilmektedir.
12
İşletim Sistemlerinin Türleri :
1. Açık/kapalı kaynak kodlu işletim sistemleri : İşletim sistemleri kaynak kodlarının erişim durumlarına göre açık kaynak kodlu (open source) veya kapalı kaynak kodlu (closed source) olmak üzere iki kategoriye ayrılabilir. Açık kaynak kodlu işletim sistemlerini oluşturan kodlara ve komutlara erişim mümkündür. Günümüzde Linux ve Linux çekirdeğini kullanan birçok açık kaynak kodlu işletim sistemi bulunmaktadır. Bunlardan bazıları;
Ubuntu • Kubuntu • Suse • Mandriva • Debian • Edubuntu • Fedora • Pardus
Bazı kapalı kodlu işletim sistemleri şu şekilde sıralanabilir;
• Windows ailesi (Windows 8, Server 2012, …)
• Mac-OS ailesi (Mavericks, Mountain Lion, Lion, …)
• Sun Solaris
2. Mikrobilgisayar/büyük sistemler için işletim sistemleri : Evlerimizde, okullarda ve iş ortamında kullanılan bilgisayarlar için üretilmiş olan işletim sistemleri mikrobilgisayarlara yönelik işletim sistemleri olarak tanımlanabilir. Açık ve kapalı kaynak koda sahip birçok mikrobilgisayar işletim sistemi mevcuttur. Windows 8, Pardus, Mac OS X Mavericks gibi işletim sistemleri bu tür işletim sistemlerine örnek verilebilir. Büyük sistemlere yönelik geliştirilen işletim sistemleri, mini bilgisayar sistemlerinin işletim sistemlerine kıyasla daha karmaşık ve ayrıntılı bir yapıya sahiptirler. Büyük sistemler genellikle birden çok kullanıcılı bilgisayarlar için kullanılmaktadır. Birden fazla terminalin bir araya getirilerek büyük bir sistemin oluşturulması için işletim sisteminin;
Ana bilgisayardaki işlemcinin/işlemcilerin birden fazla kullanıcının paylaşımına sunabilmesi,
• Sistemi kullanan kişilerin yönetilebilmesi,
• Aynı anda birden fazla programın, işlemin yapılabilmesi,
• Zaman ve bellek paylaşımının organize edebilmesi gerekmektedir.
Gerçekleştirebildikleri işlemlere göre işletim sistemleri : Yeteneklerine göre işletim sistemleri şu şekilde kategorize edilebilir;
• Gerçek zamanlı
• Çok/Tek kullanıcılı
• Çoklu/Tekli görevli
• Dağıtılmış
• Gömülü
Gerçek zamanlı işletim sistemleri, özel zamanlama algoritmaları kullanılan bu tür işletim sistemlerinde gerçek zamanlı uygulamaları çalıştırmaya yönelik işlemler gerçekleştirilmektedir. Gerçek zamanlı işlemler belirlenen sürelerde tamamlanması gereken işlemlerdir.
13
Yaygın olarak kullanılan işletim sistemleri ve özellikleri :
1. Ms-Dos işletim sistemi : Kişisel bilgisayarlarda kullanılan ilk işletim sistemlerinden biri MS-DOS (Microsoft-Disk Operating System)’tur.
2. MAC OS Clasic/MAC OS X işletim sistemi : Apple firmasının üretmiş olduğu bilgisayarlarda kullanılan işletim sistemleridir. Mac OS Clasic ve MAC OS X olmak üzere iki temel versiyonu bulunmaktadır. 1984 ile 2001 yılları arasındaki işletim sistemleri MAC OS Clasic ailesinin üyeleridir. Fare kullanımına imkan tanıyan ve grafik arayüzlü ilk işletim sistemi olan MAC OS Clasic günümüz işletim sistemlerinin temelini oluşturmuştur.
3. Windows işletim sistemi: Microsoft firması tarafından üretilen grafik tabanlı işletim sistemlerinin genel adı Windows’tur.
4. Linux işletim sistemi : Açık kaynak kodlu işletim sistemleri arasında en çok tercih edilen işletim sistemi Linux’tur. İstenildiği gibi geliştirilebilen bu işletim sistemi, ilk olarak Linux Torvalds tarafından UNIX işletim sistemi temel alınarak geliştirilmiştir. Linux, geniş donanım desteğine sahiptir. Açık bir yapıda olduğu için, Linux’un kaynak kodu herkes tarafından erişilebilir ve değiştirilebilir.
UYGULAMA YAZILIMLARI
Uygulama yazılımları, bilgisayarın istenilen şekilde kullanılması için belirli işlemleri yerine getiren yazılımlardır.Uygulama yazılımlarını çeşitli açılardan kategorize etmek mümkündür. Bunlar;
• Kullanım amaçlarına göre uygulama yazılımları
• Genel amaçlı uygulama yazılımları
• Özel amaçlı uygulama yazılımları
• Telif hakkı özelliklerine göre uygulama yazılımları
• Ticari uygulama yazılımları
• Kısıtlı uygulama yazılımları
• Ücretsiz uygulama yazılımları
• Bilgisayar sistemine yüklenme şekline göre uygulama yazılımları
• Bilgisayar sistemine kurulan yazılımlar
• Web temelli yazılımlar
Uygulama yazılımları, üretiliş amaçlarına göre genel amaçlı ve özel amaçlı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
1.Genel Amaçlı Uygulama Yazılımları : Çok geniş kitlelere hitap eden ve kesin olarak ayrılması mümkün olmayan genel amaçlı uygulama yazılımları, temelde şu şekilde sınıflandırılabilir;
• Üretkenlik yazılımları • Ofis uygulamaları • Çoklu ortam yazılımları
• Programlama dilleri
• İletişim yazılımları • Hizmet programları
• Oyun ve eğlence yazılımları • Zararlı yazılımlar
14
2.Özel Amaçlı Uygulama Yazılımları : Özel amaçlı uygulama yazılımları, belirli işlemleri gerçekleştirmek için kişiye, kuruma veya işe özel olarak geliştirilen yazılımlardır.
Özel amaçlı yazılımları kategorize etmek oldukça zordur. Her türlü kullanım için geliştirilmeleri mümkündür. Bununla birlikte özel amaçlı yazılımların kullanılabileceği birkaç durum şu şekilde sıralanabilir;
• Karar destek: Belirli bir durum, bir problem veya hastalık teşhisi gibi durumlarda uzmanlara yardımcı olan yazılımlardır. Standart bir yapıları bulunmamaktadır. Duruma, probleme veya hastalığa özel hazırlanmaktadır.
• Analiz: Belirli bir veri grubunu analiz etmek ve bu analizlerden sonuç çıkarmak için hazırlanmış olan yazılımlardır. Duruma özel tasarlandıkları için bu kategoriye alınmaktadır.
Planlama ve koordinasyon: Finansal ve organizasyonel süreçlerin planlanması, gerekli koordinasyon ve organizasyon için hazırlanan yazılımlardır. Kuruluşların pazarlama, üretim veya servis süreçlerine yönelik hazırlattıkları özel yazılımlar bu kategoride yer almaktadır.
• Ürün veya hizmet sunumu: Geliştirilen bir ürün (otomobil, akıllı ev, fabrika vb.) veya hizmetin yerine getirilmesi için özel olarak hazırlanan yazılımlardır. Bir fabrikanın işlem süreçlerini yönetmek için geliştirilen bir yazılım bu tür yazılımlara örnektir.
• İletişim: Kurumların iletişim ihtiyacını karşılamak için geliştirilen özel yazılımlar bu kategoridedir. Özellikle güvenli iletişim için gerekli algoritmaları barındıran bu tür yazılımlar oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır.
• Öğretim: Bir öğrenci veya belirli özellikleri taşıyan öğrenci gruplarına özel geliştirilen yazılımlardır. Öğretimsel süreçler için özel olarak hazırlanmış ve grubun özelliklerini dikkate alarak geliştirilmiş yazılımlar bu kategoride yer almaktadır. SON ÖZET
Yazılımlar bilgisayar donanımları etkin bir şekilde kullanmak için geliştirilmiş araçlardır. Geliştirilme amaçlarına göre çeşitli isimler altında kategorize edilen yazılımlar uygulamaya yönelik veya sistem yönetimini gerçekleştiren yapıya sahiptirler. Kelime işlem, hesap tablosu, dosya yöneticileri ve veri tabanı yönetim sistemleri genel amaçlı uygulama yazılımları kapsamındadır. Ayrıca kullanıcıların çeşitli ihtiyaçlarını giderecek özel amaçlı yazılımlar da bulunmaktadır.
•Sistem yazılımları, donanımların kullanılması ve uygulama yazılımlarının çalışmalarına platform oluşturmaya olanak sağlayan yazılımlardır. İşletim sistemleri olarak isimlendirilen bu yazılımlar birçok firma tarafından geliştirilmekte ve kullanıma sunulmaktadır. Ayrıca açık kaynak kodlu olarak ifade edilen ve ücretsiz dağıtımları olan işletim sistemleri de bulunmaktadır. Linux türevleri ve Pardus açık kaynak kodlu ücretsiz işletim sistemlerine örnek olarak verilebilir.
•Yazılımlar programlama dilleri olarak tanımlanan uygulamalar kullanılarak geliştirilmektedir. Bu uygulamalar zaman içerisinde daha kolay kullanılabilir ve daha hızlı çalışabilir hale gelmiştir. Kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayan yazılımların yanında çeşitli kötü amaçlara hizmet eden yazılımlar da geliştirilmektedir. Turuva atları, virüsler, ağ solucanları ve casus yazılımlar gibi çeşitli isimlerde ve farklı amaçlara hizmet eden birçok yazılım bulunmaktadır. Bu yazılımlar kullanıcıların kişisel bilgilerini çalma, bilgisayarlara farklı ortamlardan erişimlere olanak sağlama, donanım ve yazılıma zarar verme gibi olumsuz durumları meydana getirmektedirler.
15
WINDOWS 7 – I (ÜNİTE 4 )
İşletim sistemi bir bilgisayardaki temel yazılımdır. Genel olarak işletim sistemleri; merkezi işlem birimini farklı işlere yönlendirmek, anabelleği yönetmek, harici kayıt cihazlarını yönetmek, giriş/çıkış birimlerini kontrol etmek, bilgisayar sisteminin güvenliğini ve kontrolünü sağlamak vb. işlemleri yerine getirmektedir. Bu yazılımlar olmaksızın bilgisayar sistemlerini düşünmek imkansızdır. Dünyada kullanılan en yaygın işletim sistemlerinden biri Windows işletim sistemidir. Windows işletim sistemi donanımı yönlendiren yazılımların çalışması için ortam sağlar ve yazılım – donanım iletişimini yönetir. Diğer işletim sistemlerinde olduğu gibi Windows işletim sistemi de bilgileri dosya, klasör ve sürücü adı verilen yapılar altında saklar ve yönetir.
SÜRÜCÜ, KLASÖR VE DOSYA KAVRAMLARI :
Sürücü: Bilgisayar sistemi üzerinde veri saklamak için kullanılan yapıdır.
Dosya: Bilgiler bilgisayarda dosyalar halinde saklanır. Dosyalar, veri dosyaları (Belgeler)ve program dosyaları olmak üzere iki kısma ayrılır. Veri dosyaları uygulama yazılımları tarafından oluşturulan ve kullanılan verileri içerirken, program dosyaları bilgisayarın görevlerini yerine getirmesi için takip ettiği komutları barındırmaktadır.
Klasör: Klasörler (directory), disk üzerindeki dosyaların ve alt klasörlerin organize edilmesinde kullanılan yapılardır.
WINDOWS’A GİRİŞ :
Windows: Microsoft tarafından Apple firmasının grafik ekranlı Machintosh makinelerine rakip olarak piyasaya sürülmüştür. Windows, bilgisayarların grafik arayüzlü işletim sistemi olarak tanımlanır. Bir işletim sisteminin grafiksel olması, işletim sisteminin klavyeden komutlar yazmak yerine, genellikle fare gibi bir aygıtla ekrandaki simgelerin kullanılmasına imkan verir. Komutların ezberlenmesi ve doğru olarak yazılması gereğinin olmaması nedeniyle, grafiksel işletim sistemlerinin öğrenilmesi ve kullanılması daha kolaydır.
Windows 7, Windows işletim sistemlerinin en son versiyonudur. Windows genel olarak ekran üzerinde fareyle kontrol edilebilen resimler, simgeler, pencereler ve sözcükler kullanan bir grafiksel kullanıcı arabirimi, basit bir kelime işlemci ve bir grafik programı, aynı anda birçok belgeyi görüntüleme ve çok sayıda programı aynı anda çalıştırma gibi birçok imkan sunar.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 6
Windows 7’nin Başlatılması : Windows 7 işletim sisteminin normal olarak açılmasının haricinde çeşitli açılış seçenekleri mevcuttur. Bu seçeneklere Windows gelişmiş seçenekler menüsü adı verilmektedir.
bilgisayarın güç düğmesine basıldıktan hemen sonra F8 tuşuna basılması yeterlidir. Bu seçenekler;
 Windows’u olağan şekilde başlatma
 Güvenli MOD
 Ağ Desteği ile Güvenli Mod
 Komut İstemi ile Güvenli Mod
 Önyükleme Günlüğü’nü Etkinleştir
 Düşük Çözünürlüklü Görüntüyü Etkinleştirme (640×480)
 Sistem Hatasında Otomatik Yeniden Başlatmayı Devre Dışı Bırakma
 Sürücü İmzası Zorlamasını Devre Dışı Bırakmak
 VGA Modunu Etkinleştirme
 Bilinen En Son İyi Yapılandırma
16
MASAÜSTÜ : Windows 7 başladığında, Resim 7’dekine benzer bir arayüz kullanıcıları karşılar. Bu ekran Masaüstü olarak adlandırılır. Kitapta Windows klasik masaüstü görünümü kullanılacaktır. İşletim sisteminin görünümü kullanılan bilgisayara yüklü programlara ve kişiselleştirilmiş arka plan görüntülerine göre değişiklik gösterebilir.
Bilgisayarım : Bilgisayarda bulunan, hard disk, disket sürücü ve CD sürücüleri ile diğer saklama ünitelerine ulaşmayı sağlayan klasördür
Geri dönüşüm kutusu : Bilgisayardan silinen dosya ve klasörlerin tekrar geri alınabilmesi için tutuldukları klasördür.
Ağ bağlantılarım : Bu bileşen ile internet erişimiş sağlayacak bir ağa bağlanılabilir. Ağ ve internet penceresindeki bileşenler ile ağ ve internet bağlantılarına yönelik tüm ayarlamalar yapılabilmektedir.
Belgeler : Belgeler klasörü Windows işletim sistemleri tarafından otomatik olarak oluşturulan bir klasördür.
WINDOWS 7’nin Kapatılması : WINDOWS uyumlu donanım kullanıldığında, bilgisayarın kapatılması fiziksel olarak, program tarafından yapılmaktadır. Bilgisayarı başlatmak için kullanılan güç düğmesi, kapatmak için kullanılmamalıdır. Bu şekilde bir kapatma, bilgisayarın kapatılmasını sağlasa da sabit diskte gereksiz dosyaların oluşmasına neden olur.
Uyku : Bilgisayarın kullanılmayacağı, ancak kapatılması istenmediği durumlarda enerji tüketimini azaltmak için kullanılır.
Bilgisayarı kapat :
Yeniden başlat :
Kullanıcı değiştir :
Oturumu kapat
PENCERELER VE İLETİŞİM KUTULARI :
 Pencereler
 Adres çubuğu
 Arama kutusu
 Menü çubuğu
 Gezinti bölmesi
 Önizleme bölmesi
İletişim Kutuları :
Pencerelerin Aktif Hale Getirilmesi :
Pencerelerin Taşınması ve Boyutlandırılması :
Pencerelerin Yerleştirilmesi :
Masaüstünü Göster : Bu özellik açık bulunan pencerelerin sınır çizgilerini görüntüleyerek masaüstüne ulaşmayı sağlar.
17
SON ÖZET
Windows 7 işletim sistemi daha önceki Windows işletim sistemleri gibi temelde pencereler üzerinden işlemlerin yapılmasına olanak sağlamaktadır. Windows işletim sistemlerinde bilgiler dosyalar içerisinde saklanmakta ve dosyalar klasörlenebilmektedir. Tüm dosya ve klasörler bir sürücü altında yer almaktadır.
•Windows 7 işletim sistemi yüklü bir bilgisayar güç düğmesi kullanılarak çalıştırılabilmektedir. Bununla birlikte güvenli mod gibi farklı açılış seçenekleri mevcuttur. Windows 7 işletim sistemi çalıştırıldığında kullanıcılarını masaüstü denilen ortam ile karşılar. Bu ortam üzerinde kullanıcılar çeşitli programları çalıştırabilir, dosya ve klasörlere erişim sağlayabilir veya internet vb. ağ yapılarına ulaşabilir. İşletim sisteminin açılışı gibi kapatılmasında da farklı tercihler yapmak mümkündür.
•Görev çubuğunda Başlat menüsü, program simgeleri, bildirim alanı ve masaüstünü göster gibi bileşenler bulunmaktadır. Görev çubuğunda benzer özelliklere sahip program pencereleri gruplandırılarak görüntülenir.
18
WINDOWS 8 – II (ÜNİTE 5 )
Windows işletim sistemi nesne tabanlı bir yapıya sahiptir. Bu nedenle tüm işletim sistemi bileşenleri, uygulamalar, programlar, dosya, klasör ve kısayollar görsel ögelerle ve canlı kutucuklarla temsil edilmektedir.
Kullanıcı Hesabı Ayarları : Windows 8 işletim sisteminin kullanılması için bir kullanıcı hesabına sahip olunması gerekir. Kullanıcı hesabı, bilgisayarın kişiselleştirilmesine yardımcı olur.
OneDrive (SkyDrive) Kullanma : Windows 8 işletim sisteminde fotoğraflar, belgeler veya dosyalar OneDrive uygulamasına kaydedilebilir ve bunlara bilgisayar, tablet veya telefon gibi herhangi bir aygıttan erişilebilir. Bu uygulama aslında çevrimiçi bir depolama alanıdır.
Nesnelerin Düzenlenmesi : Windows işletim sisteminde neredeyse tüm işlemler simge görüntüleri, canlı kutucuklar ve pencereler ile yapılmaktadır. Nesne ifadesi; klasör, dosya veya kısayolların tamamını ifade etmektedir. Nesnelerin taşınması kopyalanması ve isimlendirilmesi belirli komutlar ile olmayıp menüler ve fare yardımıyla gerçekleştirilebilmektedir.
Nesnelerin Seçilmesi : Bir işlemin, birden fazla nesne üzerinde geçerli olması için işleme tabi tutulacak nesnelerin belirlenmesi sürecine seçme denilmektedir. Seçme; klavye veya fare yardımıyla yapılabilir.
Nesnelerin İsimlendirilmeleri : Windows işletim sisteminde nesnelerin isimleri en fazla 255 karakter olabilir. Nesneler isimlendirilirken / \ : * ? ” < > | karakterleri, ad ve uzantı alanları için kullanılamazlar. Nesneler oluşturulurken isimlendirilmektedirler. Herhangi bir nesnenin ismi istenildiği zaman değiştirilebilmektedir.
Nesnelerin Silinmesi : Bilgisayarda bulunan nesnelere sürekli ihtiyaç duyulmayabilir. Örneğin bir ilan hazırlamak için kullanılan metin dosyası ilan işleminin bitiminde geçerliliğini yitirmiş olacaktır. Bu tür dosyaların bilgisayar ortamından silinmesi gereksiz disk alanı kullanımını engelleyecektir.
Nesnelerin Kopyalanması ve Taşınması : Bilgisayarda bulunan nesneler çeşitli sebeplerle kopyalanmak veya başka bir disk alanına taşınmak istenebilir. Bu durumda kopyalama ya da taşıma işlemi yapmak gerekmektedir.
Kopyalama : Kopyalama işlemi var olan nesnelerin başka bir disk alanında yeniden oluşturulması için kullanılır. Böylece aynı nesnelerden farklı konumlarda oluşturma işlemi yapılır.
Taşıma : Taşıma işlemi, nesnelerin bulundukları disk ortamından alınarak başka bir ortama götürülmesidir.
SON ÖZET
Windows 8 işletim sisteminde bilgisayarı kişiselleştirmeye yönelik farklı kullanıcı hesapları oluşturulabilir. Bu işletim sisteminde yönetici hesabı, standart hesap ve çocuk hesabı olmak üzere 3 tip hesap türü bulunmaktadır.
•Microsoft hesabı kullanılarak Windows mağazasından uygulamalar indirilebilir ve kullanıcıya ait tüm aygıtlar senkronize edilebilir.
•Windows işletim sisteminde çevrimiçi depolama alanı olarak OneDrive uygulaması kullanılmaktadır. OneDrive uygulamasına Microsoft hesabıyla erişilebilir ve kullanıcıya ait tüm aygıtlardan bu depolama alanındaki içeriklere erişilebilir.
•Windows işletim sisteminde dosya, belge, klasör gibi kavramlar nesne olarak ifade edilmektedir.
•Nesneler; yeniden isimlendirilebilir, silinebilir, kopyalanabilir veye başka bir depolama alanına taşınabilir.
19
WINDOWS 8 – III ( ÜNİTE 6 )
Windows işletim sistemi, üzerinde barındırdığı birçok program ile kullanıcılarının işletim sistemini organize etmelerine imkân tanımaktadır. İşletim sisteminin çeşitli donanım ve yazılımlara yönelik ayar değişikliklerinin yapıldığı kısım Denetim Masasıdır.
DENETİM MASASI AYARLARI : Denetim Masası bilgisayardaki donanımların organizasyonu ve kurulu yazılımların ayarlarının yapılması için kullanılır. Denetim masası içerisinden tüm donanım ve yazılım ayarlamaları yapılabilir.
Klavye Ayarları : Klavye, bilgisayar sisteminde kullanılan en yaygın giriş birimlerinden biridir. Klavye sürücüsünün belirlenmesi, imleç özelliklerinin ayarlanması denetim masasında yer alan klavye iletişim penceresi ile yapılabilecek ayarlar arasındadır. Hız sekmesi ile tuşların yineleme gecikmesi, yineleme hızı ve imleç yanıp sönme hızı ayarlanmaktadır. Yineleme hızı klavyede ardarda basılan iki karakter arasındaki bekleme süresini ifade eder. İletişim kutusu içerisinde verilen sınama alanında ayarlamalar test edilebilir. Sayfa içerisinde imleç yanıp sönme hızı da ayarlanır. Yapılan ayar önizleme alanından takip edilebilir. Donanım sekmesi ise sistemde bulunan klavyeye ait üretici, konum ve aygıt durumu bilgilerini sunmaktadır. Ayrıca sekmede yer alan Özellikler düğmesi yardımı ile kullanılan klavye türüne göre isimlendirilen Aygıt Özellikleri penceresi görüntülenir.
Fare Ayarları : Denetim masasında yer alan listedeki Fare bağlantısı ile Fare Özellikleri iletişim penceresi görüntülenir . Fare Özellikleri iletişim penceresinin düğmeler, işaretçiler, işaretçi seçenekleri, tekerlek ve donanım olmak üzere beş adet sekmesi bulunmaktadır.
Bölge Ayarları : Her ülkenin para birimi, tarih, saat gösterimleri vb. uygulamaları birbirinden farklılık arz etmektedir. Windows uygulamalarında veya Windows altında çalışan programlarda kullanılacak, sayı, para birimi, saat ve tarih görünümlerinin düzenlendiği iletişim kutusu, denetim masasındaki Bölge simgesi kullanılarak açılır.
Bölge isimli iletişim penceresinde Biçimler, Konum ve Yönetimsel olmak üzere 3 sekme bulunmaktadır. Biçimler sekmesi, tarih ve saat gösterimlerinin ayarlanmasında kullanılır. Biçimlendir bileşeninin altında yer alan ülke listesi kullanılarak herhangi bir ülkenin biçim ayarları otomatik olarak seçilebilir.
Kişiselleştirme Ayarları : Kişiselleştirme bileşenleri, bilgisayarın görsel ve ses ögeleri ayarlarının belirlenmesi için kullanılmaktadır.
Masaüstü Arka Planı : Kişiselleştirme iletişim penceresindeki Masaüstü Arka Planı düğmesi yardımıyla masaüstü resmi seçilebilir. Windows çeşitli kategoriler altında masaüstü resimlerini listelemektedir.
Renk ve Görünüm : Kişiselleştirme penceresinde yer alan Renk düğmesi ile pencerelerin renkleri ve saydamlık seviyeleri ayarlanabilmektedir.
Sesler : Windows’ta bildirimler, hata mesajları, açılış ve kapanış gibi durumlarda ses efektlerinden faydalanılmaktadır. Bu efektler Windows tarafından standart olarak belirlenmiştir. Kişiselleştirme penceresinde yer alan Sesler düğmesi ile ses penceresi görüntülenir. Bu pencere yardımı ile ses aygıtlarının ayarları, Windows ses düzenlerinin belirlenmesi gibi ayarlamalar yapmak mümkündür.
Ekran Koruyucu : Bilgisayar açık olduğu hâlde belirli bir süre kullanılmaması durumunda, ekranda görüntülenen şekil, grafik ve animasyonlar Ekran Koruyucu olarak adlandırılmaktadır.
Masaüstü Simgelerini Değiştirme : Kişiselleştirme penceresinin sol kısmında listelenen bağlantılar ile kişiselleştirme için birçok farklı konuma erişmek mümkündür. Bu konumlardan biri de masaüstü simgeleridir. Masaüstünde kullanılan simgelerin görüntülenmesi ve gerekli ayarların yapılabilmesi için Masaüstü Simgelerini Değiştirin bağlantısı kullanılır. Bu bağlantı Masaüstü Simge Ayarları penceresinin görüntülenmesini sağlar.
20
Görüntü ayarları : Ekran boyutu ve renk ayarlarının yapılabilmesi için kişiselleştirme penceresindeki görüntü bağlantısı ile açılan Görüntü penceresi kullanılır (Resim 19). Bu pencerede ekranın görüntülenmesi küçük, büyük seçeneklerine bağlı olarak değişmekte ve ayar sonuçları ön izleme penceresinden görülebilmektedir.
Tarih ve Saat Ayarları : Denetim masası yardımı ile yapılabilecek ayarlardan biri de Tarih ve Saat ayarıdır. Denetim Masasındaki Tarih ve Saat seçeneği ile açılan Tarih ve Saat iletişim penceresinde Tarih ve Saat, Ek Saatler ve İnternet Saati olmak üzere 3 sekme bulunmaktadır.
Programlar ve Özellikler Ayarları : Bilgisayarda işletim sisteminin dışında kurulmuş olan programların sistemden kaldırılmasında veya yeni bir programın yüklenmesinde kullanılır. Bu noktada bilgisayarda yüklü bulunan kullanıcı programları ve Windows bileşenlerinin kaldırılması veya yeniden kurulması için denetim masasındaki Programlar ve Özellikler simgesi kullanılır.
Program Kaldırma : kaldırma işleminin programlar ve özellikler penceresinden veya programın kendi içerisinde yer alan kaldır (uninstall) seçeneğinden yapılması eklentiler, anahtarlar ve kısa yollar gibi birçok bileşenin tümüyle silinerek kaldırılmasına olanak tanır.
Yüklü Güncelleştirmeleri Görüntüleme : Bu güncelleştirmeler kullanıcılar tarafından veya otomatik olarak yapılabilmektedir. Bilgisayarda yüklü olan güncelleştirmeleri görüntülemek için Programlar ve Özellikler penceresinde yer alan Yüklü Güncelleştirmeleri Görüntüle bağlantısı kullanılabilir.
Windows Özelliklerini Aç veya Kapat : Windows işletim sistemleri dizinler, oyunlar, medya, telnet, arama, yazdırma gibi birçok farklı özellik barındırmaktadır. Bu özelliklerin tamamı işletim sistemi kurulurken aktif hâlde değildir. Hizmet veren bir özelliği kapatmak veya bir özelliği aktif hâle getirmek için Windows Özellikleri Penceresi kullanılmaktadır.
Aygıt Yöneticisi : Aygıt yöneticisi penceresi denetim masasından Aygıt Yöneticisi simgesi kullanılarak veya Bilgisayar Sağ Tuş Menüsü Özellikler Aygıt Yöneticisi yolu izlenerek görüntülenebilir.
Yeni donanım ekleme : Donanımın bilgisayara tanıtılması işlemi iki şekilde olur.
Birincisi ve en kolayı, Windows’un takılan yeni donanımı otomatik olarak algılayıp gerekli dosyaları varsa kendiliğinden yükleyerek donanımı kullanıma hazır hâle getirmesidir. Bu işlem Tak Kullan (PnP: plug and play) özellikli donanımlar için geçerlidir.
ikinci yolu ise fare imleci ekranın sağ üst köşesindeyken Ayarlar düğmesi kullanılır ardından Bilgisayar ayarlarını değiştir seçeneği tıklanır (Resim 28). Açılan Bilgisayar Ayarları penceresinden Bilgisayar ve Cihazlar ardından Cihazlar sekmesi kullanılır. SON ÖZET
•Denetim masası kullanılarak bilgisayarda bulunan donanım ve yazılımların organizasyonu sağlanmaktadır.
•Klavyenin imleç hızı ve farenin düğme yapılandırılması gibi ayarlar denetim masası üzerinden yapılmaktadır.
•Denetim masasında bulunan Bölge bağlantısıyla dil ayarlamaları, kişiselleştirme ayarları ile görsel bileşenlerin ve ses ayarlarının yapılması imkânı bulunmaktadır.
•Tarih ve Saat ayarları ile bilgisayarın tarihi, saati ve bulunulan saat dilimi değiştirilebilmektedir.
•Programlar ve özellikler bileşeni program ve Windows özelliklerini değiştirmek ve kaldırmak için kullanılmaktadır.
•Bilgisayara yeni bir donanım eklemek için aygıtlar ve yazıcılar bileşeni kullanılırken yüklü donanımların özellikleri aygıt yöneticisi penceresinden görüntülenebilmektedir.
21
WINDOWS 7 ( ÜNİTE 7 )
Bu ünitede Windows 7 işletim sistemiyle birlikte gelen ve donatılar bölümü altındaki Not Defteri, Wordpad, Paint, Hesap Makinesi, Ses Kaydedicisi ve Sistemi Geri Yükleme programlarına yer verilmiştir.
DONATILAR : Donatılar işletim sistemiyle birlikte gelen programların yer aldığı bölümdür. Bu programlara BaşlatTüm ProgramlarDonatılar adımlarıyla ulaşılır.
Not Defteri (Notepad) : BaşlatTüm Programlar DonatılarNot Defteri adımları ile veya Başlat menüsündeki arama kutusuna “notepad” yazarak erişilebilir. Not defteri, sadece metin oluşturmak için kullanılan basit bir kelime işlemcidir.
Menülerdeki komutlar, tüm Windows programlarına benzer yapıdadır. Not defterindeki Dosya, Düzen, Biçim, Görünüm ve Yardım menüleri aşağıda anlatılmıştır.
Dosya menüsü : Yeni belge oluşturma, belge kaydetme ve yazdırma gibi işlemler bu menü altından yapılabilmektedir.
Yeni (CTRL + N): Geçerli belgenin kapatılarak yeni bir metin belgesi oluşturulması için verilen komuttur. Kapatılacak olan belge kaydedilmemiş ise kaydedilip kaydedilmeyeceği sorulur. Verilen cevaptan sonra yeni belge açılır.
Aç (CTRL + O): Daha önceden kaydedilmiş olan bir metin belgesini, konum ve dosya ismi belirterek açmak için kullanılır.
Kaydet (CTRL + S): Belgenin kaydedilmesi için verilecek komuttur. Belge ilk defa kaydediliyorsa, belgeye bir isim verilmesi ve kaydedilme konumunun belirlenmesi istenir.
Farklı Kaydet: Aktif belgenin adının veya kaydedilme konumunun değiştirilerek kaydedilmesini sağlar.
Sayfa Yapısı: Belgenin kenar boşluklarını ve sayfa boyutunun belirlendiği iletişim penceresinin görüntülenmesini sağlayan komuttur. Bu komutla Sayfa Yapısı penceresi görüntülenir. Sayafa yapısı penceresi ile kağıt boyutu, kağıt yönü, altbilgi ve üstbilgi ayarları belirlenebilir.
Yazdır: Belgenin yazıcıya gönderilmesini sağlayan komuttur.
Çıkış: Not defteri ve metin belgesinin kapatılması için kullanılan komuttur. Pencerenin sağ üst köşesindeki düğmesiyle de çıkış işlmei gerçekleştirilebilir. Belge, çıkış işleminden önce kaydedilip kaydedilmeyeceği sorularak kapatılır.
Düzen menüsü : Kes, kopyala, yapıştır, bul gibi işlemlerin komutlarının bulunduğu menüdür.
Geri Al: Yapılan en son işlemi geri alan komuttur. Yanlışlıkla yapılan ekleme ve silme işlemlerinde sıkça kullanılır.
Kes – Kopyala – Yapıştır: Dosya ve klasör bölümündekine benzer bir şekilde Kes – Kopyala – Yapıştır işlemleriyle metinler kopyalanabilir ve başka konumlara taşınabilir.
Bul: Belge içerisinde bir ifadeyi aramak için kullanılır. Arama işlemi için küçük büyük harf duyarlılığı ve arama yönü belirtilebilir. “Ctrl + F” tuş kombinasyonu Bul iletişim penceresini görüntülemede kullanılır.
Değiştir (CTRL+H): Belge içerisinde bir metnin başka bir metin ile değiştirilmesini sağlar.
22
Biçim menüsü : Metinlerin yerleşimi ve yazı tipi ayarları bu menü içerisinden yapılır.
Sözcük Kaydır: Komut seçili durumda ise yazılan metin belgesinin pencerenin boyutuna sığdırılmasını sağlar.
Yazı Tipi: Belgenin tamamı için geçerli olacak, yazı tipi ve büyüklüğünün ayarlanacağı iletişim penceresini gösterir.
WordPad : WordPad Windows 7 işletim sistemi ile birlikte gelen bir kelime işlemci programıdır. WordPad; resim, grafik ve metin biçimlendirme işlemlerini desteklemektedir. WordPad programı BaşlatTüm Programlar DonatılarWordPad adımları ile veya Başlat menüsündeki arama kutusuna “WordPad” yazarak çalıştırılabilir. WordPad programında kaydedilen belgenin uzantısı RTF’tir. Bu programın menüleri Not Defteri programı ile paralellik göstermektedir.
Hızlı erişim araç çubuğu ve dosya menüsü : Kayıt, yazdırma ve sayfa yapısına yönelik işlemlerin komutlarını barındırmaktadır. Not defterinin anlatıldığı bölümdeki dosya menüsüne benzer bir menüdür. Bu menüde farklı olarak “E-postada Gönder” ve “Baskı Önizleme” seçenekleri bulunmaktadır.
E-postada Gönder: Belgenin elektronik posta olarak gönderilmesini sağlar. Bunun için elektronik posta gönderici programın yüklü olması gerekir.
Baskı Önizleme: Belgenin yazdırılmadan önce kenar boşlukları ile kağıt üzerindeki baskının ne şekilde olacağının görüntülenmesini sağlar.
Sekmeler: WordPad programı diğer Microsoft patentli programlar gibi şerit mantığına sahip bir programdır.
Giriş sekmesi: Giriş sekmesi metin organizasyonu ve nesne ekleme için gerekli komutları barındırır. Bu sekmede Pano, Yazı Tipi, Paragraf, Ekle ve Düzenleme grupları bulunmaktadır.
Pano Grubu: Kes, kopyala, yapıştır araçları bu grupta yer alır.
Yazı Tipi Grubu: Font, renk, boyut, kalın, italik vb. metin ayarları için gerekli komutlar bu grupta yer alır.
Paragraf Grubu: Hizalama seçenekleri, satır aralıkları ve girinti ayarları bu gruptaki bileşenler yardımıyla yapılır.
Ekle Grubu: Belgeye resim, çizim vb. nesneler eklemede kullanılacak araçları barındırır.
Düzenleme Grubu: Bul, Değiştir, Tümünü Seç komutları bu grup altında yer alır.
Görünüm sekmesi : Bu sekmedeki seçeneklerin büyük bir kısmı işlem yapılacak metin ya da nesne seçildikten sonra aktif hale gelir. Aksi halde düğmeler pasif durumdadır. Görünüm sekmesinde yakınlaştır, göster veya gizle ve ayarlar grubu yer alır.
Yakınlaştır grubu: Belgenin ekranda hangi oranda görüntüleneceğini belirlemede kullanılır.
Göster veya gizle grubu: Bu gruptaki komutlar cetvel ve durum çubuğunun görüntülenmesini veya iptal edilmesini sağlar.
Ayarlar grubu: Bu gruptaki bileşenler metnin tek satırda kalmasını, pencere genişliğine sığdırılmasını ve cetvel boyutuna göre ölçeklendirilmesini sağlar.
Paint: Paint programı resim bir grafik düzenleyicisidir. BaşlatTüm ProgramlarDonatılarPaint adımıyla veya Başlat menüsünde bulunan arama kutusuna Mspaint.exe yazılarak çalıştırılır. Paint ile resim çizilebileceği gibi tarayıcı (Scanner) veya başka bir ortamdan alınan resimler üzerinde değişiklikler de yapılabilmektedir.
23
Dosya Menüsü : Yeni belge oluşturma, belgeyi yazdırma ve gönderme gibi işlemler bu menü altından yapılabilmektedir.
Masaüstü Arkaplanı Olarak Ayarla: Dosya menüsünde yer alan masaüstü arka planı olarak ayarla seçeneği Paint programında aktif olan pencere görüntüsünün masaüstü arka planı olarak belirlenmesini sağlar. Bu seçenek altında Doldur, Döşe ve Ortala olmak üzere 3 adet bileşen bulunmaktadır.
1. Doldur: Düzenleme sayfasındaki görüntünün, ekranı tamamen kaplayacak şekilde arkaplan olarak ayarlanmasını sağlar.
2. Döşe: Düzenleme sayfasındaki görüntünün, resim boyutu aynı kalmak üzere ekranı kapatacak şekilde çoğaltılır.
3. Ortala: Düzenleme sayfasındaki görüntünün resim boyutu aynı kalmak üzere ekranı ortalayacak şekilde yerleştirilmesinde kullanılır.
Giriş sekmesi : Bu sekme Pano, Resim, Araçlar, Şekiller ve Renkler olmak üzere 5 gruptan oluşmaktadır.
Sık kullanılan araçlar;
Seç: Resim üzerinde dikdörtgen ve daire biçiminde belli bir alanı seçmek için kullanılır. Düğme tıklandıktan sonra fare basılı tutulup hareket ettirilerek çizim alanı üzerinde bir seçim alanı oluşturulur. Serbest seçim yapmak için seçeneği kullanılır. Seçim alanı düzgün diktörtgen şeklindedir. Seçimden vazgeçmek için ESC tuşuna basılmalıdır.
Silgi: Bu araç seçildiği zaman fare işaretçisi silgi şeklini alır. Silginin ebatları boyut bölümü kullanılarak değiştirilebilir. Fare resim üzerine tıklanarak, sürüklendiği alanı arka plan rengine boyar.
Renkle Doldur: Bu seçenek, fare ile tıklanan noktanın renk doygunluğuna göre belirlenen alanı, renk kutusundan alınan renk ile boyar.
Renk Al: Resmin üzerindeki bir noktadan renk almak için kullanılır. Bu araçla resmin bir alanı seçildiği zaman alınan renk, renkler grubundaki “1. Renk” alanında görüntülenir.
Büyüteç: Resmi alt seçeneklerde belirtilen oranda büyütür veya küçültür.
Kalem: Renk kutusundan alınan renk ile serbest çizim yapma imkanı sunar. Fare görüntüsü kalem görüntüsünü alır ve farenin sol tuşu basılı tutularak çizim yapılır.
Fırçalar: Resmi serbest boyamada kullanılır. Dört ayrı türde ve her tür için üç ayrı büyüklükte fırça seçenekleri bulunmaktadır. Fare sağ tuşu ile “1. Renk” alanındaki renk, sol tuşu ile de “2. Renk” alanındaki renk kullanılarak boyama yapılır. Bu işlem kalem, püskürtme kabı gibi birçok aracın kullanımında aynıdır.
Püskürtme Kabı: Sprey boya ile boyama yapmada kullanılır.
Metin: Çizim alanı içerisine metin eklemek için kullanılır. Bu araç seçildiğinde fare işaretçisi “+” şeklini alır ve metin yazmak için farenin sol tuşu yardımıyla bir metin kutusu çizilir. Metin yazma işlemi sona erdiğinde metin, resme dönüşür.
Hesap Makinesi : Hesap makinesi matematiksel işlemler için tasarlanmış bir programdır (Resim 15). Basit ve fonksiyonel olarak iki şekilde kullanılabilen hesaplayıcıdır. BaşlatTüm ProgramlarDonatılarHesap Makinesi adımıyla veya Başlat menüsünde bulunan arama kutusuna Calc yazılarak çalıştırılır.
Ses Kaydedicisi : Ses kaydedicisi bilgisayar yardımıyla dijital ses kaydı yapma imkanı tanıyan bir programdır. Windows donatılarından olan bu program, Başlat Tüm ProgramlarDonatılar Ses Kaydedicisi yolu izlenerek çalıştırılır.
24
Sistem Geri Yükleme : Sistem geri yükleme işletim sistemi ayarlarının geçmiş bir tarihe göre yeniden düzenlenmesini sağlamada kullanılır. BaşlatTüm ProgramlarDonatılarSistem AraçlarıSistem Geri Yükleme yolu izlenerek çalıştırılır.
SON ÖZET
•Donatılar bölümü Windows işletim sistemi ile birlikte gelen ücretsiz ve çok kullanışlı olan programların erişimi için kullanılan bölümdür. Bu bölümde sistem özelliklerini organize etme ve belge, resim, ses vb. oluşturma için kullanılabilecek birçok program bulumaktadır. Not defteri sadece metin oluşturmak için kullanılabilirken Worpad görsel destekli metinler oluşturmada kullanılır. Karakter eşlem programı klavye ile oluşturulamayan özel karakterleri metinlere eklemede kullanılmaktadır. Paint programı, içinde barındırdığı araçlar ile resim oluşturma ve resimleri düzenleme işlemlerine imkan veren bir programdır. Hesap makinesi bilimsel ve basit olamk üzere iki farklı yapıda kullanılabilmektedir. Disk yazılan program dosyalarının biraraya getirilmesi için disk birleştirici isimli yazılım kullanılmaktadır. Ayrıca sistemi geri yükleme programı ile sistem daha önceki bir tarihe döndürülebilir. Bu işlemden dosya ve programlar etkilenmez.
MİKAYIL TAÇAR
1
WORD 2010 ( ÜNİTE 8 )
Çeşitli metinler oluşturma ve organize etme imkanı sağlayan yazılımlar kelime işlemci programları
olarak tanımlanır. En yaygın kelime işlemcilerden biri olan Word, Microsoft firmasının üretmiş olduğu
Office pakeinde yer alır. Office paket programının piyasadaki son sürümü Office 2010’dur. Office
paket programı ayrıca Excel, PowerPoint, Access, Outlook gibi uygulamaları da içermektedir.
Word’ün Çalıştırılması ve Çalışma Ekranı : Word programını çalıştırmak için, Başlat
Tüm programlar Microsoft Office Microsoft Office Word 2010 adımları izlenir. Ayrıca
herhangi bir pencerede Sağ tuş menüsünden Yeni Yeni Microsoft Word Belgesi seçeneğiyle
boş bir Word dosyası açılabilir. Diğer pencerelerde de olduğu gibi Kapat düğmesi ve Dosya Çıkış
adımları ile Word programı kapatılır.
Word Program Penceresi :
1. Başlık Çubuğu: Düzenlenmekte olan belgenin dosya adını ve kullanılan Office yazılımın adının
görüntülendiği bölümdür.
2. Dosya Menüsü: Yeni, Aç, Farklı Kaydet, Yazdır ve Kapat gibi temel komutları kullanmaya imkan
veren menüdür.
3. Hızlı Erişim Çubuğu: Kaydet ve Geri Al gibi sık kullanılan komutlar burada bulunur. Kullanıcı isterse
en çok kullandığı komutları hızlı erişimi çubuğuna ekleyebilir.
4. Şerit: Programda kullanılacak komutların tamamı şerit üzerinde bulunur. Diğer yazılımlardaki
“Menüler” veya “araç çubukları” ile aynı işleve sahiptir. Şeritte yer alan sekmeler benzer komutları
gruplayarak kolay kullanım olanağı sağlar.
5. Düzenleme Alanı: Kullanılan belgenin görüntülendiği, oluşturulduğu ve organize edildiği alandır.
Yapılan değişiklikler anında görülebilmektedir.
6. Görünüm Düğmeleri: Belge görünümlerini değiştirmek için kullanılır.
7. Kaydırma Çubukları: Bu çubuklar, pencerenin görünmeyen bölümlerinin görünmesine olanak verir.
Çubukların iki ucundaki küçük oklar tıklanarak ya da kaydırma çubuğu üzerindeki bar sürüklenerek
pencere içerisindeki diğer bölümler görüntülenir.
8. Yakınlaştırma Kaydırıcısı: Bu araç belgenin hangi oranda görüntüleneceğini ayarlamada kullanılır.
9. Durum Çubuğu: Aktif olan belgeyle ilgili sayfa sayısı, sözcük sayısı, varsayılan dil gibi bilgilerin
görüntülendiği bölümdür.
MİKAYIL TAÇAR
2
Kaydetme Seçenekleri : Word programında oluşturulan belgeyi kaydetmek için hızlı erişim araç çubuğundaki kaydet düğmesi kullanılır (CTRL + S). Kaydet düğmesi seçildikten sonra Farklı kaydet penceresi görüntülenir. Dosya Sekmesi : Dosya sekmesinde; kaydetme, var olan dosyayı açma, yazdırma gibi işlemlerin gerçekleştirilebileceği bölümler bulunur. Bu yapıya Backstage görünümü adı verilmektedir. Şerit Yapısı : Office 2007 sürümüyle ortaya çıkan şerit yapısı Word program penceresinin üst bölümünde bulunmaktadır. Sekmeli bir tarzda hazırlanarak birbirine yakın komutlar bir araya toplanmıştır. Menülerde yer alan bütün komutlar göresel olarak şeritte sekmelerle sunumaktadır. Word programında 7 tane sekme vardır. Bunlar; Giriş, Ekle, Sayfa Düzeni, Başvurular, Postalar, Gözden Geçir ve Görünüm sekmeleridir. Şeridin üç ana bileşeni vardır Sekmeler: Üst sırada 7 temel sekme vardır. Her biri bir etkinlik alanını temsil eder. Ortak görevler için grupları ve komutları barındırır. Gruplar: Her sekmenin, birbiriyle ilişkili öğeleri bir arada gösteren birkaç grubu vardır. Örneğin metinlerin hizalama, madde imi gibi özelliklerini barındıran Paragraf grubu bulunmaktadır. Komutlar: Komut bir düğme, bilgi girmek için kutu veya menüdür. Yapılan her bir işlem için kullanılan bileşenler komut olarak tanımlanmaktadır. Sekmedeki her öğe, kullanıcı ihtiyaçlarına uygun olarak tasarlanmıştır. Örneğin Giriş sekmesi, metin yazı tipini değiştirmek için kullanılan Yazı Tipi grubundaki komutlar gibi, en sık kullandığınız tüm öğeleri içerir: Yazı Tipi, Yazı Tipi Boyutu, Kalın, İtalik, vb. Şerit’i simge durumuna küçültme : Bu işlem şerit yapısının sağ köşesinde bulunan şeridi simge durumuna küçült düğmesi ile yapılmaktadır (CTRL+F1). Şerit’i simge durumuna küçültmek için kullanılan bir diğer yol ise etkin sekmenin adını çift tıklamaktır. Klavye ile şeriti kullanma : Fare yerine klavyeyi kullanmak için, 2010 Microsoft Office Sistemi’ndeki Microsoft Office Fluent kullanıcı arabiriminden faydalanılabilir. Şerit içerisinde komutları kullanmak için faydalanılan klavye kısa yollarına erişim anahtarı denir. Erişim anahtarları, tuşlar yardımıyla komutu kullanmaya olanak sağlar. Office Fluent Şeridi’ni kullanmak için yapılması gerekenler; 1. Office Fluent Şeridi’ni görüntüleme: ALT tuşuna basılarak Anahtar İpuçlarının geçerli görünümde bulunan komutların üzerinde görüntülenmesi sağlanır. 2. Sekme belirleme: Kullanmak istenilen sekmenin Anahtar İpuçlarında gösterilen harfine basılarak sekme seçimi yapılır. 3. Komut belirleme: Bu adımda görüntülenen sekmedeki istenilen komut veya seçeneğin harfi kullanılarak komut işlevi yerine getirilir.
MİKAYIL TAÇAR
3
Sekmeler ve Özellikleri Giriş sekmesi : Word’deki temel metin için biçimlendirme işlemlerini yapılabileceği seçenekleri içerir. Giriş sekmesinde bulunan bileşenler yardımı ile oluşturulan metnin biçim özellikleri değiştirilebilir. Kopyala, yapıştır, hizalama gibi birçok işlem gerçekleştirilebilir. Ekle sekmesi : Ekle sekmesi belgeye çeşitli görsel bileşenleri dahil etmeye yarayan komutları barındırır. Ekle sekmesinde; Sayfalar, Tablolar, Çizimler, Bağlantılar, Üstbilgi ve Altbilgi, Metin, Simgeler olmak üzere 7 tane grup bulunmaktadır. Sayfa Düzeni sekmesi : Sayfa Düzeni, nesne ve metinlerin yerleşim ayarları gibi yazım alanının organizasyonunun yapıldığı sekmedir. Sayfa Düzeni sekmesinde Temalar, Sayfa Yapısı, Sayfa Arka Planı, Paragraf ve Yerleştir olmak üzere 5 tane grup bulunmaktadır. Sayfa Düzeni, nesne ve metinlerin yerleşim ayarları gibi yazım alanının organizasyonunun yapıldığı sekmedir. Başvurular sekmesi : Belge içerisindeki başlık, kaynak atıfları gibi bilgileri kullanarak; içindekiler, kaynakça vb. tabloları oluşturmayı sağlayan komutları içerir. İçindekiler Tablosu, Dipnotlar, Alıntılar ve Kaynakça, Resim Yazıları, Dizin ve Kaynakça başvurular sekmesinde yer alan gruplardır. Postalar sekmesi : Adres Mektup Birleştirme aracı ile aynı anda pek çok belge, kişiye özel olarak düzenlenebilir; düzenlenen belgeler E-Posta olarak gönderilebilir. Etiket yazdırma seçeneği de bu bölümde yer alır. Gözden geçir sekmesi : Gözden geçir sekmesi, yazım ile ilgili hataları belirleme, açıklama metinleri oluşturma ve metni kullanan kişilerin metin üzerinde yaptıkları değişiklikleri takip etme gibi birçok özelliği barındıran bir sekmedir. Yazım, Açıklamalar, İzleme, Değişiklikler, Karşılaştır ve Koru grupları gözden geçir sekmesinde yer almaktadır. Görünüm sekmesi : Görünüm sekmesi, Word 2010 penceresinin ve belgenin görünüm ayarlarının yapıldığı sekmedir. SON ÖZET •Word programı çeşitli amaçlara hizmet eden belgeler oluşturmak için kullanılan bir kelime işlem programıdır. Office paketi içersinde bulunan bu program yardımıyla resim, grafik vb. görsel unsurların bulunduğu belgeler hazırlanabilmektedir. Bu programda yer alan tüm komutlar şerit bileşenlerinin altında gruplanmıştır. Ortak özelliklerine göre gruplanan bu bileşenlerin dışında dosya menüsü kullanılarak temel işlemlere erişmek mümkündür.
MİKAYIL TAÇAR
4
WORD 2010 – II ( ÜNİTE 9 ) Metin İşlemleri : Metinler Word programı açıldığı zaman görüntülenen ve düzenleme penceresinde yer alan beyaz sayfa şeklindeki alanda düzenlenir. Seçim işlemi için farenin sol tuşu basılı halde iken seçilmesi istenilen yere kadar fareyi sürüklemek gerekmektedir. Yazı tipi grubu : Word programı, farklı şekillerde ve büyüklüklerde karakter kullanarak yazı yazmaya imkan vermektedir. Giriş sekmesinde bulunan Yazı Tipi Grubu ile belge içerisinde kullanılan metnin font, boyut, renk vb birçok özelliği ayarlanabilir veya değiştirilebilir. 1. Yazı Tipi (Ctrl+Shift+Y) 2. Yazı Tipi Boyutu (Ctrl+Shift+P) 3. Kalın (Ctrl+K) 4. İtalik (Ctrl+T) 5. Altı Çizgili (Ctrl+Shift+A) 6. Üstü Çizgili 7. Alt Simge (Ctrl+=) 8. Üst Simge (Ctrl+Shift+4) 9. Metin Efektleri 10. Metin Vurgu Rengi 11. Yazı Tipi Rengi 12. Yazı Tipini Büyüt – Küçült (Alt+Ctrl+Shift+”) – (Alt+Ctrl+”) 13. Büyük/Küçük Harf Değiştir(Shift+F3) 14. Biçimlendirmeyi Temizle Yazı tipi rengini değiştirmek için yazı tipi rengi aracını kullanmak gerekmektedir. Paragraf grubu : Word programında oluşturulan metinler otomatik olarak biçimlendirilmektedir. Giriş sekmesi içerisinde bulunan Paragraf Grubu genel olarak belgedeki paragraf ayarları, hizalanma seçenekleri, satır aralığı ve girinti miktarı gibi komutları barındıran bir alandır. 1. Madde İşaretleri 2. Numaralandırma 3. Çok Düzeyli Liste 4. Girintiyi Azalt 5. Girintiyi Artır 6. Sırala 7. Tümünü Göster (Ctrl+() 8. Metni Sola Hizala (Ctrl+L) 9. Ortala (Ctrl+R) 10. Metni Sağa Hizala (Ctrl+G) 11. İki Yana Yasla (Ctrl+D) 12. Satır Aralığı 13. Gölgelendirme 14. Kenarlık Kes – kopyala – yapıştır : Word programında metinler, tablo, resim, grafik vb. gibi bileşenler sayfada farklı konumlara taşınabilir. Genel olarak taşıma işlemi kes çoğaltma işlemi kopyala olarak isimlendirilmektedir. Kes, kopyala ve yapıştır işlemler giriş sekmesindeki pano grubu ve kısa yollar aracılığıyla yapılmaktadır. Pano bileşenindeki Kopyala seçeneği tıklanır veya klavyeden (Ctrl+C) tuş kombinasyonu seçilir. Kesme işlemi kopyalama işlemiyle aynı basamakları içerir. Kopyala aracından farklı olarak Kes (Ctrl+X) aracına tıklandığında ise yazı, şekil, resim, grafik, tablo vb. nesneler ilk bulunduğu yerden kesilir ve Yapıştır (Ctrl+V) aracı ile istenilen yere taşınmış olur. Biçim Kopyalama : Biçim Boyacısı bir metnin veya nesnenin yazı tipi, boyut gibi özelliklerini başka nesnelere atamak için kullanılır. Stiller grubu : Stiller grubu, Word programı içinde daha önceden tanımlı yazı stillerini otomatik olarak kullanmaya olanak sağlayan gruptur.
MİKAYIL TAÇAR
5
Metinleri Biçimlendirmek Hizalama : Bunlar Metni sola hizala, Ortala, Metni sağa hizala, İki yana yasladır. Kenarlıklar : Seçili metnin belirtilen tarafına kenarlık eklenmek istendiğinde kenarlık düğmesi kullanılır. Kenarlıklar seçili metnin çerçevelendirilmesinde kullanılabilir. Fakat yaygın kullanımları tablolara yöneliktir. Stiller : Herhangi bir metnin biçimsel özelliklerinin stil olarak kaydetmek için, Stiller alanındaki açılan listeden seçimi yeni hızlı stil olarak kaydet seçeneği kullanılır. Belge stilleri : Belge Stilleri kullanılarak, belgenin genel yazı tipi, renkleri ve paragraf yapısı değiştirilebilir. Belgeye stil uygulamak için Stiller grubundaki Stilleri Değiştir düğmesi ile açılan listedeki komutlar kullanılabilirAyrıca Renkler, Yazı Tipleri ve Paragraf Aralığı açılır listeleri de stilleri organize etmede kullanılır. Metinlerin yazi tiplerini belirlemek : Word programı kelime işlem uygulamalarında kullanıldığı için metinlere yönelik birçok ayar barındırmaktadır. Giriş menüsünde bulunan Yazı tipi grubu ile belge içerisinde kullanılan metnin; fontunun, boyutunun, renginin değiştirilmesi sağlanabilir. Yazı Tipi penceresini kullanmak : Bu ayarların büyük bir kısmı Giriş sekmesinde bulunan Yazı Tipi grubunda yer alır. Yazı Tipi ve Gelişmiş olmak üzere iki sekmesi bulunan yazı tipi penceresi ile yazının biçim özellikleri, karakter genişliği vb. gibi birçok özellik değiştirilebilir. Gelişmiş sekmesi ile karakter aralığı, stil kümeleri vb. birçok ayar değişikliği yapılabilmektedir. Karakter aralığı bölmesinde ise ölçek, aralık, konum ve ön izleme seçenekleriyle istenilen değişiklik uygulanabilir. Büyük/küçük harf değiştirme : Word programında yazı yazarken küçük – büyük harfi dönüştürmek için kullanılan araç, yazı tipi grubunda bulunan büyük-küçük harf değiştir düğmesidir. Biçim Boyacısı : Metin üzerinde bulunan biçimsal düzenlemeler metnin diğer bölümlerine farklı şekillerde taşınabilir. Bu işlem stiller sekmesi ile yapılabildiği gibi Biçim Boyacısı aracı kullanılarak da yapılabilmektedir. Biçim Boyacısı bir metinde kullanılan boyut, font vb. özelliklerin başka bir metinde de kullanılmasını sağlar. Biçimleri Temizle : Metinler üzerine uygulanan biçim özellikleri Biçimleri Temizle özelliği ile varsayılan hale getirilebilir. Bu işlem için Stiller grubunda bulunan stil listesindeki Biçimleri Temizle aracı kullanılır. Paragraf özellikleri : Word programında paragraflara yönelik birçok ayar bulunmaktadır. Bu ayarlara Giriş sekmesindeki Paragraf grubundan ulaşmak mümkündür. Madde İmi – Numaralandırma – Çok Düzeyli Liste : Maddeler halinde metinler oluşturmada kullanılan araçlar Giriş sekmesinde bulunan Paragraf grubunda yer alır. Madde İmi, Numaralandırma ve Çok Düzeyli Liste arasındaki fark listelerin görüntülenme şeklidir. Madde imi ile çeşitli şekiller ile liste bileşenleri oluşturulur, numaralandırmada ise rakamlar veya harfler kullanılarak liste bileşenleri etiketlenir.
MİKAYIL TAÇAR
6
Hizalama : Metin, tablo veya grafik gibi nesnelerin sayfaya konumlandırılmalarında kullanılan
bileşenlere hizalama araçları denilmektedir.
Satır ve Paragraf Aralığı : Satır aralığı için belirlenen standart ölçülerin yanısıra satır aralığı
seçenekleri komutu ile istenilen değerde satır aralığı belirlenebilir.
Girintiyi Artır ve Girintiyi Azalt :
Girintiyi Artır aracı ile imleç girinti değeri kadar sağa alınır. Girinti değeri paragraf penceresinden
değiştirilebilir.
Girintiyi Azalt aracı ile imleç girinti değeri kadar sola alınır.
Paragraf penceresinde Girintiler ve Aralıklar ile Satır ve Sayfa Sonu olmak üzere iki sekme
bulunmaktadır. Paragraf iletişim kutusunda girintiler, aralıklar, maddeleme ve hizalamaya yönelik
işlemler yer almaktadır.
Tek kalan satırı önleme : Paragraflar sayfaya sığmadığı zaman otomatik olarak bölünür. Sayfaya
sığmadığı için paragrafın bir satırının önceki sayfada ya da sonraki sayfada kalacak şekilde
bölünmemesi için Tek Kalan Satırları Önle seçeneği kullanılır. Paragraf iletişim kutusundaki Satır ve
Sayfa Sonu sekmesinde yer alan Tek Kalan Satırları Önle seçeneği kullanılır.
Sonraki ile birlikte tut : Bir paragrafın sonraki paragraf ile aynı sayfada bulunması istendiğinde,
Sonraki ile Birlikte Tut özelliği kullanılabilir. Bu işlem Satır ve Sayfa sonu sekmesindeki Sonraki ile
birlikte tut seçeneği ile yapılır.
Satırları birlikte tut : Paragraf sayfaya sığmadığında, paragrafa ait satırların bölünmemesi için
Satırları Birlikte Tut özelliği kullanılabilir. İki sayfaya bölünmüş olan paragrafı birleştirmek için Satırları
Birlikte Tut seçeneği kullanılır.
SON ÖZET
•Word programında metin tabanlı belgeler oluşturmakta kulanıldığı için çok güçlü yazım
düzenleme araçlarına sahiptir. Mevcut veya hazırlanacak bir metnin yazı tipi, boyutu,
vurgu öğeleri, özel matematiksel yazımları bu program sayesinde yapılabilmektedir. Ayrıca
paragraf organizasyonu, hizalama işlemleri ve girinti ayarları ile istenilen metin yerleşim
organizasyonu tüm belge veya belirli metin parçalarına uygulanabilmektedir. Stil
bileşenleri ile metinlerin standart bir yapıya kavuşturulması ve daha kolay
biçimlendirilmesi mümükündür. Madde işaretleri, numaralandırma ve çok düzeyli liste
yapıları ile metin içersindeki bilgiler kolaylıkla daha organize hale getirilebilmektedir.
MİKAYIL TAÇAR
7
WORD 2010 – III (ÜNİTE 10 )
TABLOLAR : Tablolar, verileri düzenli bir biçimde sunmak için kullanılan yapılardır. Basit bir isim
listesinden gelir-gider cetveline kadar çok farklı içerikler için tablolar oldukça kullanışlıdır. Tablolar,
satır ve sütunlardan oluşur. Satır sütun kesişimleri hücre olarak adlandırılır.
Tablo Oluşturmak : Tablo oluşturmak için Ekle sekmesinde bulunan Tablolar grubundaki Tablo
düğmesi kullanılmalıdır.
Ekle sekmesindeki tablolar grubunda yer alan tablo düğmesi ile tablo ekle menüsü görüntülenir.
Tablo ekle menüsünde 10 sütun ve 8 satırlı kutucuklar görüntülenir. Bu kutucuklar fare ile seçilerek
belirtilen tablo yapısı oluşturulur.
Bir tablo oluşturulduğunda veya var olan bir tablo seçildiğinde Word otomatik olarak Tablo Araçları
isminde bir bağlamsal sekme oluşturmaktadır. Bu sekme altında Tasarım (Resim 4) ve Düzen (Resim
5) olmak üzere iki adet bağlamsal sekme bulunmaktadır. Tasarım görsel özelliklere yönelik komutları,
düzen ise ekleme, silme, yükseklik ve genişlik ayarlama gibi tabloların yapısını organize etmeye
yönelik komutları içerir.
Tabloyu Metne Dönüştürmek : Tablo Araçları bağlamsal sekmesi altındaki Düzen sekmesinin
Veri grubunda Metne Dönüştür komutu tabloyu paragraflar halinde metne dönüştürmeyi sağlar. Bu
komut ile tabloyu metne dönüştür iletişim penceresi görüntülenir. Metin ayırıcı seçenekleri ile metne
dönüştürülecek tablo içerikleri organize edilebilir.
Metni Tabloya Dönüştürmek : Herhangi bir metin tablo haline getirilmek istendiği zaman
Metni Tabloya Dönüştür komutu kullanılır. Bu komut Ekle sekmesindeki tablolar grubunda bulunan
tablo menüsünde yer alır. Metini tabloya dönüştür komutunun kullanımı ile aynı isimde bir iletişim
penceresi görüntülenir. Bu pencereden satır-sütun sayısı, sığdırma ve ayrı metin ayarlamaları
yapılabilir.
MİKAYIL TAÇAR
8
Tablo Stillerini Kullanmak : Tablo stilleri tablonun hazır görsel şablonlara göre biçimlenmesini
sağlar. Bunun için öncelikle tablo seçilir. Daha sonra tablo araçları bağlamsal sekmesinin tasarım kısmı
açılır ve Tablo Stilleri grubu görüntülenir. Tablo stilleri grubundan uygun stil seçilerek tabloya görsel
tasarımlar uygulanabilir. Tablo stilleri listesinde yer alan Tablo Stilini Değiştir komutu ile stiller
üzerinde değişiklik yapılabilir. Bu komut Stil Değiştir iletişim penceresinin açılmasını sağlar.
Satır/Sütun ekleme : Tabloya satır eklemek için eklenecek satır sayısı kadar satır tablodan seçilir.
Ardından tablonun sağ tuş menüsündeki ekle listesi görüntülenir. Listede bulunan seçeneklerden
isteğe göre alta veya üste satır ekle seçeneklerinden biri seçilir ve böylece tabloya yeni satır/satırlar
eklenmiş olur.
Satır/Sütun silme : Silinecek olan satır/sütun seçilir ve tablonun sağ tuş menüsünde bulunan
satır/sütun sil seçeneği kullanılır. Böylece satır veya silinmiş olur. Benzer işlemler tablo araçlarında yer
alan Düzen sekmesindeki Satırlar ve Sütunlar grubundan da yapılabilmektedir.
Hücreleri birleştir : Hücreleri birleştirmek için birleştirme yapılacak hücreler seçilir ve seçili
hücrelerin üzerinde iken sağ tuş menüsünden Hücreleri Birleştir seçeneği seçilir. Bu komut seçili
hücrelerin birleştirilmesini sağlar. Aynı işlem düzen sekmesindeki Hücreleri Birleştir komutu ile de
yapılabilir.
Hücreleri bölme : Hücreleri bölümlendir işlemi yapılacak hücre seçilir ve tablo sağ tuş
menüsünden Hücreleri Böl seçeneği kullanılır. Açılan pencereden bölünecek satır ve sütun sayısı
belirlenir. Aynı işlem düzen sekmesindeki Hücreleri Böl komutu ile de yapılabilir.
Hücreleri boyutlandırma : Hücreleri boyutlandırmak için önce boyutlandırılacak hücreler seçilir.
Düzen sekmesindeki Hücre Boyutları gurubundan yükseklik ve genişlik ayarları yapılır. Ayrıca hücreler
sınır çizgilerinin hareket ettirilmesiyle istenilen boyuta getirilebilir.
RESİMLER
Resimler metinlerle birlikte yaygın bir biçimde kullanılmaktadır. Belgenin görsel bir şekilde
sunulmasına yardımcı olan resimleri, Word programında eklemek ve organize etmek oldukça
kolaydır.
Resim Eklemek : Word programında belgeye resim eklemek için Ekle sekmesi kullanılır. Çizimler
grubunun içinde yer alan Resim seçeneği kullanılarak belgeye resim eklenebilir.
MİKAYIL TAÇAR
9
Resmi Sayfa İçinde Konumlandırmak : Metinlerin organizasyonunu iyi hale getirmek için resimlerin sayfa içi konumlandırmaları oldukça önemlidir. Konumlandırma işlemi için Konum açılır menüsü kullanılır. Konum açılır menüsü Biçim bağlamsal sekmesindeki Yerleştir grubunda yer almaktadır. Varolan Resmi Değiştirmek : Belgeye eklenmiş olan bir resmi değiştirmek için resmin sağ tuş menüsündeki Resim Değiştir seçeneği kullanılır. Bu seçimden sonra ekrana gelen Resim Ekle penceresinden eklenmek istenilen resmin konumu belirtilir ve Ekle butonu kullanılarak resim değiştirilir. Resmin Renk Ayarlarını Düzeltmek : Resmin renk ayarlarını düzenlemek için Biçim bağlamsal sekmesindeki Ayarlar grubunda yer alan Renk seçeneği kullanılır. Resme Stil Eklemek : Stiller resimlere çerçeve, gölge vb. ayarlar eklemede kullanılır. Resme stil eklemek için resim seçili haldeyken araç çubuğundan Biçim sekmesindeki Resim Stilleri grubunda yer alan stillerden biri seçilebilir. Stil seçeneklerinde basit çerçeve, kenarları eğilimli arka plan, metal çerçeve, gölge dikdörtgeni, yansıtılmış yuvarlatılmış dikdörtgen vb. birçok stil bulunur. GRAFİKLER Grafikler, çeşitli verileri görselleştirerek daha anlaşılır kılmak için kullanılan bileşenlerdir. Word programında grafik oluşturmak ve organize etmek oldukça kolaydır. Grafik Eklemek : Belgeye grafik eklemek için Ekle sekmesindeki Çizimler grubunda yer alan Grafik düğmesi kullanılır. SAYFALAR Word programı ile farklı boyut ve şekillerde sayfalar oluşturulabilir. Bu bölümde sayfa organizasyonuna yönelik ayarlardan bahsedilecektir. Kapak Sayfası : Bir rapor, ödev vb. metinlerin oluşturulmasında kapak sayfaları oldukça önemlidir. Belgenin adı, kim tarafından hazırlandığı yıl, kurum adı vb. bilgiler kapak sayfasından anlaşılabilir. Kapak sayfası, Ekle sekmesindeki Sayfalar grubunda bulunan düğmeler yardımı ile oluşturulmaktadır. Kapak sayfası haricindeki sayfa ayarları için Sayfa Düzeni sekmesi kullanılır. Bu sekme temalar, sayfa yapısı, sayfa arka planı, paragraf ve yerleştir gruplarını içermektedir Sayfa Yapısı Grubu : Sayfa yapısı grubu; belgelerin boyutları, yönlendirmesi ve kenar boşluklarının düzenlenmesi için gerekli ayarları barındırmaktadır. Kenar boşlukları : Kenar boşlukları ayarı için Sayfa Yapısı grubundaki Kenar Boşlukları açılır listesi kullanılır. Belgenin tamamının veya seçilen kısmının kenar boşluklarını ayarlamak için kullanılır. İçerisinde varsayılan olarak normal, dar, orta, geniş ve yansıtmalı isimli ölçülendirmeler bulunur. Ayrıca Özel Kenar Boşlukları… menü seçeneğini kullanarak farklı ölçülendirmeler de yapılabilir.
MİKAYIL TAÇAR
10
Yönlendirme : Sayfanın yönünü belirlemek için kullanır. Dikey ve Yatay olmak üzere iki seçeneği
vardır.
Boyut : Belgedeki sayfa boyutlarını farklı yapabilmek için Tüm Sayfa Boyutları seçeneği ile
görüntülenen Sayfa Yapısı Kağıt Uygulama Yeri seçeneği kullanılabilir.
Sütunlar : Belge içerisindeki metinleri sütunlar halinde bloklara ayırmak için Sayfa Düzeni
sekmesindeki Sayfa Yapısı grubunda yer alan Sütunlar açılır listesi kullanılmalıdır. Standart olarak Bir,
İki, Üç, Sola ve Sağa seçenekleri bulunmaktadır. Diğer Sütunlar menü seçeneğine tıklanarak açılan
pencereden sütun sayısı, sütunlar arası genişlikler vb. düzenlemeler ayarlanabilir.
Kesmeler : Kesmeler bir belge içerisinde bölümler oluşturmaya yarayan bir özelliktir. Sayfa Sonu ve
Bölüm Sonu oluşturma seçeneklerini içermektedir. Belgeye kesme uygulamak için Sayfa Düzeni
sekmesindeki Sayfa Yapısı grubunda yer alan Kesmeler açılır listesi kullanılır.
Sayfa Sonları
Sayfa: İmlecin bulunduğu noktayı bir sayfanın sonu ve bir sonraki sayfanın başlangıcı olarak belirler.
Sütun: Sütun sonunu izleyen metnin bir sonraki sütunda başlayacağını gösterir.
Metin Kaydırma: Web sayfalarında resim yazısı metni gibi nesnelerin çevresindeki metinleri gövde
metninden ayırır.
Bölüm sonu
Sonraki Sayfa: Bölüm sonu ekleme ve yeni bölümü bir sonraki sayfada başlatma işlemini yapar.
Sürekli: Bölüm sonu ekler ve yeni bölümü aynı sayfada başlatır.
Çift Sayfa: Bölüm sonu ekler ve yeni bölümü bir sonraki çift numaralı sayfada başlatır.
Tek Sayfa: Bölüm sonu ekler ve yeni bölümü bir sonraki tek numaralı sayfada başlatır.
Satır numaraları : Belgenin her satırına numara eklemek için Sayfa Düzeni sekmesindeki Sayfa
Yapısı grubunda yer alan Satır Numaraları açılır listesi kullanılır. Numaralandırma ayarlarını organize
etmek için Satır Numaralandırma Seçenekleri… menü bileşeni kullanılır.
Heceleme : Word programında kelimeler satır sonuna sığmadığında kelimenin tamamı otomatik
olarak bir sonraki satıra kaydırılır. Heceleme seçeneği ile sığmayan kelime kelimenin uygun
hecesinden bölünebilmektedir. Sığmadığı için satır sonlarında bölünmesi gereken kelimeler,
Heceleme aracı ile kolaylıkla bölünebilir.
Heceleme işlemini gerçekleştirmek için Sayfa Düzeni sekmesinin Sayfa Yapısı gurubunda bulunan
Heceleme aracı kullanılır. Açılan menüden heceleme işlemi yapılıp yapılmayacağını, yapılacaksa
otomatik olarak mı yoksa el ile mi olacağı belirlenir. Ayrıca Heceleme seçenekleri düzenlenebilinir.
Heceleme seçenekleri komu-tunun kullanımı ile Hecele penceresi görüntülenir. Bu pencereden ileri
heceleme ayarları yapılabilir.
Filigran : Sayfa içeriğinin arkasına soluk metin eklemek için kullanılan menü seçeneğidir. Filigranlar
tüm sayfalara uygulanır. Filigran menüsünde standart olarak kullanılabilecek filigran tasarımları yer
almaktadır.
MİKAYIL TAÇAR
11
Sayfa rengi : Belgedeki sayfaların arka plan rengini değiştirmek için Sayfa Arka Planı grubundaki Sayfa Rengi bileşeni kullanılır Sayfa kenarlıkları : Bu bileşen ile belgede sayfalara kenarlık eklenebilir, gölgelendirme vb. diğer ayarlamalar yapılabilir. Sayfa kenarlıkları menü seçeneği yardımıyla görüntülenen kenarlıklar ve gölgelendirme penceresinden kenarlıklar ve gölgelendirmeye yönelik bütün ayarlar yapılabilir. BAŞVURULAR :Yazılan metinlerin bilgilerinden faydalanılarak içindekiler, dipnotlar, resim yazıları, kaynakça vb bilgilendirme yapıları oluşturmak için başvurular sekmesindeki komutlar kullanılmalıdır. İçindekiler Tablosu Grubu : İçindekiler tablosu grubu belgedeki başlıklara göre bir liste yapmak için kullanılır. İçindekiler : Metni başlık olarak ayarlamak için metin seçilir ve Giriş Stiller menüsünden istenilen başlık stili tıklanır. Listede varsayılan olarak atanmış tablo biçimleri bulunmaktadır. İçindekiler Tablosu Ekle… menü seçeneği kullanılarak içindekiler tablosu penceresi görüntülenir. İleri ayarlar için bu pencere kullanılır. İçindekiler tablosunu kaldırmak için İçindekiler Tablosunu Kaldır seçeneği kullanılır. Dipnotlar Grubu Dipnot ekle – sonnot ekle : Dipnotlar ve son notlar, hazırlanan belgelerde metni açıklamak, metinle ilgili yorumlarda bulunmak veya kaynak belirtmek amacıyla kullanılır. Dipnot eklemek için Dipnot Ekle düğmesi kullanılır. Bu düğme ile imlecin bulunduğu alana dipnot atıf numarası eklenir ve sayfanın altına dipnot yazmak için bir alan oluşturulur. Benzer işlemlerle Son not eklemek mümkündür. İleri ayarlar için Dipnotlar grubu altındaki ok işaretiyle Dipnot ve Son not penceresi görüntülenebilir. Notları göster : Bu seçenek Dipnotları ve Son notları göstermek için kullanılır. Bu seçenek kullanıldığında belgede dipnot veya son not varsa görüntülenir. Belgede hem dipnot hem de son not ekli ise bu iletişim penceresi kullanıcıya dipnot veya son not görüntülemesi için seçim yapma olanağı tanır. Şekiller Tablosu : Belge içerisindeki görsellere eklenmiş olan resim yazılarının listesini içindekiler tablosu gibi tablo halinde gösterilmesini sağlar. Resme veya başka bir görsele, açıklayıcı bir metin (resim yazısı) eklemek için Resim Yazısı Ekle komutu kullanılır. Resim yazısı eklemek için Başvurular sekmesindeki Resim Yazıları grubunda yer alan komutlar kullanılır. SON ÖZET •Çeşitli bilgileri bir arada sunmak için kullanılan iyi düzenlenmiş bir belgenin oluşturulmasını kolaylaştırmak için birçok bileşen ve komut bulunmaktadır. Bu bileşenler arasında tablolar önemli bir yer tutmaktadır. Tablolar üzerinde hazır stiller kullanılarak göreselleştirilebilmekte ve satırlar veya sütunlar için ekleme, çıkarma, birleştirme gibi işlemler yapılabilmektedir. Word programı belgeye resim ekleme, resimi organize etme ve belgeye konumlandırma noktasında birçok araca sahiptir. •Word programı temel yapı olarak sayfalar ile çalışmaya imkan veren bir organizasyona sahiptir. Bu noktada çeşitli sayfa organizasyon bileşenlerine sahiptir. Bu bileşenler ile sayfa boyutu, yönlendirmeleri, sütun yapıları, kenar boşlukları, filigran vb. bileşenler bulunmaktadır. Ayrıca dipnot, sonnot, alt bilgi, üst bilgi gibi bileşenler ile sayfalar istenilen şekilde organize edilmektedir
MİKAYIL TAÇAR
12
WORD 2010 – IV ( ÜNİTE 11 ) Bul –Değiştir ve Git Komutları : Belge içerisinde bir kelime veya kelime grubunu aramak veya değiştirmek için Giriş sekmesinde yer alan Düzenleme grubundaki Bul (Ctrl + F) ve Değiştir (Ctrl + H) seçenekleri kullanılır. Bul seçeneğinin kullanımı ile belgenin sol tarafında Gezinti bölmesi görüntülenir. Gezinti bölmesinde belgedeki başlıkları, sayfaları ve geçerli aramayı görüntülemek üzere 3 tane sekme bulunmaktadır. Bul Aracı : Bul aracı Giriş sekmesindeki Düzenleme grubunda yer almaktadır. Arama işleminde doküman içerisindeki metinlerde belirli bir kelimeyi veya bir kelime grubunu aramak mümkün olmaktadır. Bul ve Değiştir penceresini Ctrl+F tuş kombinasyonu kullanılarak görüntülemek mümkündürBul ve Değiştir penceresinin gelişmiş arama seçenekleri mevcuttur. Bu özellikleri kullanmak için Tüm Seçenekler düğmesi kullanılır Büyük/ küçük harf duyarlı olarak, birebir aranan kelimeyi bulabilmek için Büyük/küçük harf eşleştir seçim kutucuğu kullanılır. Yalnızca tam sözcükleri bul seçim kutucuğu ile aranan ifadenin tam bir kelime olarak arama kriterine uyan kelimelerin görüntülenmesini sağlar. Noktalama karakterlerini dikkate almadan arama yapmak için Noktalama karakterlerini yoksay, boşluk karakterlerini dikkate almadan arama yapmak için Boşluk karakterlerini yoksay seçim kutusunu kullanmak gerekmektedir. Değiştir Aracı : Belge içerisinde bulunan herhangi bir ifadeyi başka bir ifadeyle değiştirmek için Düzenleme grubunda yer alan Değiştir bileşeni kullanılır Değiştir komutu ile Bul ve Değiştir penceresi değiştir bölümü aktif olacak şekilde görüntülenir. Bu işlem için Ctrl + H kısayol tuş kombinasyonu da kullanılabilir. Git Aracı : Git aracı Word dokümanının belirli bölümlerine daha hızlı bir şekilde ulaşmak için kullanılan bir bileşendir. Git penceresinde yer alan gidilecek yer bölümü ile dokümanda erişilmek istenilen bölüm hakkında seçim yapılabilir. Bu bölüm kullanılarak sayfa, bölüm, satır, yer işareti, açıklama, dipnot, sonnot, alani tablo, grafik, denklem, nesne, başlık bölümlerine erişmek mümkündür. Seç Aracı : Bir ifadenin seçilmesi yapılan birçok düzenlemenin ön adımıdır. Seç bileşeninin altında 3 alt komuta erişmek mümkündür. Bunlar Tümünü seç, Nesneleri Seç ve Benzer Biçimlendirmesi Olan Metni Seç olarak sıralanmaktadır. Tümünü seç bileşeni ile sayfadaki bütün içerikler (resim, metin, tablo, grafik vb.) seçili hale getirilir. Yazım Denetimi : Word programı ile belgeler üzerinde imla hataları Yazım ve Dilbilgisi aracı ile belirlenip düzenlenebilir. Yazım ve Dilbilgisi aracı Gözden Geçir sekmesindeki Yazım Denetleme grubunda yer almaktadır. Yazılan kelimenin doğru olduğu ve Word programının sözlüğünde olmadığı için yanlış olarak değerlendirildiği düşünülüyor ve yazıldığı şekilde belgede kalması isteniyor ise Sözlüğe Ekle seçeneği kullanılır. Değiştir seçeneği ile öneriler kısmında yer alan ve doğru kelime olarak düşünülen kelime ile değişim yapılabilir.
MİKAYIL TAÇAR
13
Yazarken Yazımı Denetle : Word, yabancı kelimelerin altını yeşil, yanlış yazılan kelimelerin altını kırmızı ile çizer. Ayrıca yanlış yazılan kelimenin sağ tuş menüsünde farklı kelime önerileri bulunur. Eğer ifade doğruysa ve Word kendi sözlüğünde olmadığı için yanlış gibi görüyorsa Yoksay ya da Sözlüğe Ekle seçenekleri kullanılabilir. Yazım Denetimi Ayarları : Yazım denetimi ayarlarına Dosya Seçenekler Yazım Denetleme adımları izlenerek erişilebilir. Bu yolla görüntülenen pencereden yazım denetimi istenen şekilde düzenlenebilir. Otomatik Düzeltme : Word programı, yanlış yazılan ifadelerin otomatik olarak düzeltilmesine de imkan verir. Otomatik düzeltme sık yapılan yanlışların düzeltilmesi için oldukça kullanışlıdır. Yazım denetleme sekmesinde yer alan Otomatik Düzeltme Seçenekleri düğmesi yardımıyla Otomatik Düzelt penceresi görüntülenir. 1.İlk İki Büyük Harfi Düzelt: Yazılan kelimenin ilk iki harfi büyük harf geriye kalan harfleri de küçük harf yazılmış ise yeni kelimeye geçildiğinde yazılan kelime otomatik olarak değişir ve ilk harf büyük geriye kalan harfler de küçük harfle yazılır. 2. Tümcenin İlk Harfini Büyük Yap: Cümlenin ilk kelimesinin ilk harfini büyük geriye kalan harflerini küçük harfle yazmada kullanılır. 3. Tablo Hücrelerinin İlk Harfini Büyük Yap: Tablo oluşturulduğunda tablo hücrelerinin içine yazılan kelimenin tamamı küçük harflerle yazılırsa kelime otomatik olarak değişir ve ilk harf büyük geriye kalan harfler de küçük harfle yazılır. 4. Gün Adlarını Büyük Harfe Çevir: Bu sekme onaylandığında haftanın günlerini belirtilirken ilk harfi küçük olarak yazılmış ise bu harf otomatik olarak büyük harfe çevirir. 5. Caps Lock Tuşunun Yanlışlıkla Kullanımını Düzelt: Sözcüklerin ilk harfi küçük sonraki harfleri büyük yazılmış ise ilk harf büyük olacak şekilde düzeltme yapılır. 6. Metni Yazarken Değiştir: Metni yazarken değiştir bölümünde, yazılan yazılar özel karakterlere dönüştürülebilir ya da kısa yazılışı verilen bir yazının uzun yazılışı otomatik olarak oluşturulabilir. Sözcük Sayısı : Belge içerisinde geçen sözcük, paragraf, satır sayısını görüntülemek amacıyla sözcük sayısı kullanılır. Sözcük sayımı penceresi yardımıyla doküman hakkında bilgi sahibi olmak için Gözden Geçir sekmesinde yer alan Yazım Denetleme grubundaki Sözcük Sayımı aracı kullanılır. Word Belgesinde Değişiklikleri İzleme : Word belgesinde yapılan ekleme ve değişikliklerin otomatik olarak işaretlenmesine ihtiyaç duyulabilir. Word programında, belgede yapılan değişikliklerin bu şekilde kayıt altına alınması ve gösterilmesi için Değişiklikleri İzle seçeneği kullanılır. Gözden Geçir sekmesinin İzleme grubunda bulunan Değişiklikleri İzle düğmesi ile izleme başlatılır. Değişikleri Onaylama ve Reddetme : Değişiklikleri kabul etmek için Gözden Geçir sekmesinde yer alan Değişiklikler grubundaki Kabul Et bölümünden Değişikliği Kabul Et seçeneği kullanılır. Birden fazla değişikliği sırayla kabul etmek için Kabul Et ve Bir Sonrakine Git, değişikliklerin tamamını kabul etmek için Belgedeki Tüm Değişiklikleri Kabul Et seçeneği kullanılır.
MİKAYIL TAÇAR
14
Açıklamalar : Bu işlem için Gözden Geçir sekmesinde yer alan Açıklamalar grubundaki Yeni Açıklama
seçeneği kullanılır. Bir metin bölümüne açıklama eklemek için metin seçilir ve Yeni Açıklama komutu
verilir. Böylece belgenin sağ tarafında bir açıklama kutusu oluşturulur.
Word Belgesinde Güvenlik : Bu özellik, kişilere özel izinler veya parola ile belgeyi korumaya olanak
vermektedir. Bunun için Dosya menüsündeki Bilgi sekmesinden Belgeyi Koru bölümü kullanılır.
Belgeyi Koru bölümünden Parola ile Şifrele seçeneği kullanılarak Belgeyi Şifrele penceresi
görüntülenir.
Sınırsız Erişim: Herkesin bu belgeyi okumasına ve değiştirmesine izin verir.
Sınırlı Erişim: Kullanıcı ekle bölümünden bir kullanıcı ve ilgili izinler listesi belirtilir.
SON ÖZET
• Çok sayfalı belgelerde yapılacak değişiklikler için bul, değiştir, git ve seç araçlarının
kullanımı zaman açısından oldukça önemlidir. Bu araçlar sayesinde belgede anahtar
kelimeler kullanılarak arama yapılabilir, aramalar vurgulanabilir ve bir kelime veya ifade
istenilen başka bir kelime veya ifade ile değiştirilebilir.
•Belgede bulunan sözcükler sayılabilir ve bu sözcüklere yönelik imla denetimleri yapılabilir.
• Word programı birden fazla kullanıcının oluşturduğu belgelerde oldukça kullanışlı olan
değişiklikleri izle ve açıklama ekle bileşenlerine sahiptir. Bu bileşenler yardımıyla belgede
yapılan değişikliklerin tamamı görülebilir, istenirse değişiklikler onaylanabilir veya iptal
edilebilir. Ayrıca hazırlanan belgeler çeşitli şekillerde koruma altına alınabilir. Parola
oluşturma, kişlere göre izinleri kısıtlama, dijital imza ekleme bu yöntemler arasında yer
alır.
MİKAYIL TAÇAR
15
EXCEL 2010 – I ( ÜNİTE 12 ) EXCEL 2010 : Excel, Microsoft Office paketinde yer alan bir hesap tablosu programıdır. Excel programı çalışma kitapları temelinde çalışmaktadır. Excel programı kullanılarak çeşitli veriler oluşturulabilir, formüller aracılığı ile bu veriler üzerinde hesaplama yapılabilir, veriler grafiklerle sunulabilir. Excel Program Penceresi : Excel program penceresi diğer Office 2010 program pencereleri ile paralellik göstermektedir. Excel ortamındaki temel bileşenler; 1. Başlık Çubuğu: Kullanılmakta olan belgenin ve kullanılan Office yazılımın adının görüntülendiği bölümdür. 2. Dosya Menüsü: Yeni, Aç, Farklı Kaydet, Yazdır ve Kapat gibi temel komutların bulunduğu Backstage yapısındaki menüdür. 3. Hızlı Erişim Çubuğu: Standart olarak Kaydet ve Geri Al gibi sık kullanılan komutlara erişimi sağlar. İstenirse hızlı erişim için çubuğa yeni komutlar eklenebilir. 4. Şerit: Belge oluşturmayla ilgili gerekli komutların tamamı şerit içerisinde bulunur. 5. Düzenleme Alanı: Kullanılan belgenin görüntülendiği ve veri girişinin yapıldığı alandır. 6. Ad Kutusu: Seçilen hücrenin adının ve tanımlı adların görüntülenmesini sağlar. 7. Formül Çubuğu: Seçili hücredeki veri veya formülleri görüntülemek için kullanılır. 8. Görüntü Düğmeleri: Kullanılan belgenin görüntülenme şeklini belirlemede kullanılan komutları barındırır. 9. Yakınlaştırma Kaydırıcısı: Kullanılan belgenin yakınlaştırma ayarlarını değiştirme imkanı sağlar. Belgenin görüntülenme oranını belirlemede kullanılır. 10. Kaydırma Çubukları: Düzenlenen belgenin görüntü konumunu yatay ve dikey olarak değiştirmeye imkan verir. Hücre – Satır ve Sütun Kavramları : Satır ve sütunların kesişmesinden oluşan bu dikdörtgen kutucukların her birine hücre denilmektedir. Hücrelerin oluşturduğu satırlar rakamlar, sütunlar ise harfler ile tanımlanır. Hücreleri birbirinden ayıran satır ve sütun çizgilerine kılavuz çizgileri denir. Şerit Yapısı : Diğer Office programlarında olduğu gibi Excel 2010’da da menülerin yerini sekmeler, araç çubuklarının yerini ise gruplar almıştır. Excel’deki sekmeler Giriş, Ekle, Sayfa Düzeni, Formüller, Veri, Gözden Geçir ve Görünüm sekmeleridir. Şerit yapısının üç ana bileşeni vardır Sekmeler: Üst sırada yedi temel sekme vardır. Her biri bir etkinlik alanını temsil eder. Gruplar: Her sekmenin, birbiriyle ilişkili öğeleri bir arada gösteren birkaç grubu vardır. Komutlar: Excel programında işlem yapmak için verilen gerekli talimatlara komut denir. Komutlar bir düğme veya bilgi giriş kutusu olabilir.
MİKAYIL TAÇAR
16
Giriş Sekmesi : Giriş sekmesi Excel’deki temel işlemlerin yapılabileceği sekmedir. Excel kullanıcılarının sıklıkla ihtiyaç duyduğu biçimlendirme, filtreleme ve sıralama işlemleri gibi temel görevler bu sekmede bulunur. Ekle Sekmesi : Ekle sekmesi Excel’e eklenebilecek resim, grafik, özet tablo ve köprü gibi işlevleri içerir. Bunlar; Tablolar, Çizimler, Grafikler, Bağlantılar ve Metin gruplarıdır. Sayfa Düzeni Sekmesi : Sayfa Düzeni sekmesinde 5 tane grup yer alır. Bunlar; Temalar, Sayfa Yapısı, Sığdırmak için Ölçeklendir, Sayfa Seçenekleri ve Yerleştir gruplarıdır. Formüller Sekmesi : Formüller sekmesinde hesaplama araçları, fonksiyonlar ve fonksiyonlara ait işlevler bulunur. Formüller sekmesinde 4 tane grup yer alır. Bunlar; İşlev Kitaplığı, Tanımlı Adlar, Formül Denetleme ve Hesaplama gruplarıdır. Veri Sekmesi : Veri sekmesinde veri oluşturma ve analiz etme araçları bulunur. Veri sekmesinde 5 tane grup yer alır. Bunlar; Dış Veri Al, Bağlantılar, Sırala ve Filtre Uygula, Veri Araçları ve Ana hat gruplarıdır. Gözden Geçir Sekmesi : Gözden Geçir sekmesinde yazım denetimi, açıklamalar, koruma ve paylaşım gibi işlevler bulunur. Gözden Geçir sekmesinde 3 tane grup yer alır. Bunlar; Yazım, Açıklamalar ve Değişiklikler gruplarıdır. Görünüm Sekmesi : Görünüm sekmesinde sayfa görünümleri, pencere işlemleri ve makrolar gibi işlevler bulunur. Görünüm sekmesinde 5 tane grup yer alır. Bunlar; Çalışma Kitabı, Göster/Gizle, Yakınlaştır, Pencere ve Makrolar gruplarıdır. Yeni Bir Çalışma Kitabı Oluşturmak : Excel’de yeni bir çalışma kitabı oluşturmak için o an açık olan çalışma kitaplarının kapatılması gerekmez. Excel’de aynı anda birden fazla çalışma kitabı ile çalışılabilir. Yeni bir çalışma kitabı oluşturmak için; 1.Dosya menüsünden DOSYA Yeni seçilir. 2.Giriş bölümünden Boş Çalışma Sayfası seçilir ve Oluştur seçeneği kullanılır Çalışma kitabını kaydetme/farklı kaydetme : Excel içinde oluşturulan veri, tablo, grafik ve analiz raporlarının kaydedilmesi Word belgesi kaydıyla aynı adımları içerir. Hücre Biçimlendirme : Bir hücrenin sağ tuş menüsündeki Hücreleri Biçimlendir seçeneği ile Hücreleri Biçimlendir penceresi görüntülenir. Bu pencerede Sayı, Hizalama, Yazı Tipi, Kenarlık, Desenler, Dolgu ve Koruma sekmeleri bulunur. Hücre biçimleri ve özellikleri; Genel: Hücrenin girilen veriye göre biçim almasını sağlayan hücre biçimidir. Sayı: Girilen veriyi sayısal değer kabul eden biçimdir. Genel sayı görünümü için kullanılır. Bu biçimde “0” ile başlayan sayıların başındaki “0” iptal edilir. Para birimi: Parasal değerler için kullanılır. Varsayılan para birimi Bölge ve Dil seçenekleri alanında belirtilen para birimidir. Tarih ve saat: Girilen veriyi tarih değeri olarak görüntüler.
MİKAYIL TAÇAR
17
Yüzde Oranı: Hücre içeriğini 100 ile çarpar ve sonucu bir yüzde simgesi ile birlikte görüntüler. Kesir: Girilen veriyi kesirli görüntüler. Bilimsel: 2 basamaklı ondalıktan sonra ne kadar devam ettiğini görüntüler. Metin: Hücre içinde sayı bile olsa metin olarak yorumlar. Veri tam olarak girildiği gibi görüntülenir. Özel: Posta Kodu, Telefon Numarası, Sigorta numarası gibi özel biçimleri olan veriler için belirlenmiş biçimde görüntüler. İsteğe Uyarlanmış: Veri kullanıcı isteğine göre biçimde görüntülenir. Hizalama : Hizalama sekmesi hücre içindeki verilerin yerleşim ayarlarının yapılmasına olanak tanır. Hizalama seçenekleri ile yatay ve dikey hizalama, metni kaydırma ve daraltma gibi birçok ayar yapılabilir. Kenarlıklar : Kenarlıklar hücrelerin sınırlarını belirlemek için kullanılan çizgilerdir. Hücre biçimlendir penceresinde yer alan kenarlık sekmesi ile kenarlık özellikleri aktif edilebilir. Yok: Tüm kenarlıkları iptal eder. Çerçeve: Dış kenarlık eklemek için kullanılır. Eğer birden fazla hücre seçilmiş ise seçimin içerdiği hücrelerin dış kenarlarına bu işlemi uygular. İç: Birden fazla hücre seçili iken iç taraftaki hücrelere kenarlık eklemek için kullanılır. Dolgu : Arka plan olarak da tanımlanan bu zemine renk, desen, dolgu efekti gibi bileşenleri eklemek için Dolgu sekmesi kullanılır. Hücre Stili Uygulama : Hücre stili renk, yazı tipi, boyut vb. birçok biçim bileşenini tek seferde uygulamak ve hücrelerin biçimlendirmesinde standart sağlamak için kullanılır. Hücre stili yazı tipleri ve yazı tipi boyutları, sayı biçimleri, hücre kenarlıkları ve hücre gölgelendirmesi gibi biçimlendirme özelliklerini içerir. Hücre stilleri Giriş sekmesinde bulunan Stiller grubunda bulunmaktadır. Bu öğelerden veriler, başlıklar, sayılar vb. yapılara göre hazır stiller kullanılabilir. Koşullu Biçimlendirme : Koşullu biçimlendirme istenilen şartlar gerçekleştiğinde seçilen hücre ya da hücrelerin biçimini otomatik olarak ayarlamak için kullanılan bir araçtır. Koşullu Biçimlendirme aracı Giriş sekmesindeki Stiller grubunda bulunur. Taşıma – Kopyalama : Bu işlem için önce içeriği taşınacak hücre veya hücreler seçilip Giriş sekmesindeki Pano grubunda yer alan Kes (Ctrl + X) seçeneği kullanılır. Eğer kopyalama yapılacaksa aynı gruptan Kopyala (Ctrl + C) seçeneği kullanılır. İki işlem arasındaki fark, kopyalama işleminde kaynak hücrelerdeki değerlerin hedef konuma taşınmadan aktarılmasıdır. Bu işlemlerin ardından hedef hücre seçilerek yine aynı grupta bulunan Yapıştır (Ctrl + V) aracı kullanılır. Hücre – Satır – Sütun Ekleme : Bu işlemler için Giriş sekmesinde bulunan Hücreler grubundaki Ekle düğmesi kullanılır. Ekleme yapılacak konumun seçimi önemlidir. Ekle komutu ile seçilen satırın üst kısmına sütunun ise sol tarafına ekleme işlemi yapılır. Ayrıca seçilen satır veya sütun sayısı kadar ekleme işlemi yapılmaktadır.
MİKAYIL TAÇAR
18
Hücre – Satır – Sütun Silme : Excel programında hücre, satır veya sütun ekleme işlemlerinin yanında bu bileşenlerin silinmesi de mümkündür. Silme işlemi için Giriş sekmesinde bulunan Hücreler grubundaki Sil bileşeni kullanılır. Satır – Sütun Gizleme : Satır/sütun gizlemek için önce gizlemek istenilen satır/sütun seçilir ardından sağ tuş menüsündeki Gizle seçeneği kullanılır. Bu şekilde istenilen satır/sütun gizlenmiş olur. Gizlenen bölümlerin gösterilmesi için sağ tuş menüsünden Gizle yerine Göster seçeneği kullanılır. Sayfa Düzenleme : Excel programında standart olarak bir çelışma kitabı 3 sayfadan oluşur. Ancak ihtiyaca göre çalışma kitabına yeni sayfalar eklenebilir. Örneğin aşağıda aylık ödeme listesi için düzenlenmiş sayfa yapısı gösterilmiştir. SON ÖZET •Excel çeşitli verileri organize etmeye ve bu verileri kullanarak hesaplamalar yapmaya olanak tanıyan bir hesap tablosu programıdır. Tüm ofis programlarında olduğu gibi Excel programında da şerit yapısı kullanılmaktadır. Bu yapı Excel programının tüm özelliklerini kullanmaya imkan vermektedir. Her çalışma kitabında satırlar ve sütunlar bulunmaktadır. Satırların ve sütunların kesişimi hücre olarak ifade edilmektedir. Her bir hücre ayrı bir veri giriş alanı olarak görülmektedir. Hücrelerin veri tipleri ve görünümleri ayarlanabilir. Excel formül ve değer yapıştırma seçenekleriyle esnek bir taşıma-kopyalama işlemini barındırır. Excel çalışma sayfası, satır, sütun ve hücre üzerinde ekleme, silme ve gizleme işlemleri ile kolaylıkla iyi organize edilmiş belgeler oluşturulur.
MİKAYIL TAÇAR
19
EXCEL 2010 – II ( ÜNİTE 13 ) Temel İşlemler : Bir hücreye “=4+5” yazıldığında hücrede “9” değeri görülür. Bu yazım toplama işlemi yapmak için yazılmış bir ifadedir. Bu ifadedeki ilk karakter olan “=” ile Excel, sonraki ifadeleri hesaplamaya ve sonuç bulmaya çalışır. Ardından “4” ile “5” değerini aradaki “+” işareti ile matematiksel işleme alıp “9” değerini bulmaktadır. Benzer şekilde çıkarma (-), çarpma (*) veya bölme (/) işlemleri yapılır. Formüllerde dört işlem : Formüller, değerler ve işlemleri tanımlayan simgelerin birleşiminden oluşur. Dört işlem (+, -, *, /) simgeleriyle yapılır. Formüllere (=) ile başlanır. Formüllerde sayılar dışında hücre adresleri de kullanılabilir. Formüllere (=) ile başlanmaktadır. Formüllerde sayılar dışında hücre adresleri de kullanılabilmektedir. Formüllerde hücre aralıklarını kullanmak : Formüllerde işleme girecek hücrelerin tamamının yazılmasına gerek yoktur. Özellikle art arda bir seri halinde bulunan hücrelerin ilk ve son hücrelerinin isimleri yazılarak kolaylıkla aralık belirtilebilir. Bu işlem için : (iki nokta üst üste) kullanılır. Formüllerde kullanılan bir diğer noktalama işareti de ; (noktalı virgül)’dür. Bu işaret tek tek hücre seçmek için kullanılır. (F1;F5) ifadesi F1 ve F5 hücrelerini temsil eder. Örneğin “F1:F5=F1, F2, F3, F4, F5” hücrelerini ifade ederken “F1;F5= F1 ve F5” hücrelerini ifade eder. Temel Fonksiyonlar : Fonksiyonlar yazılmadan önce fonksiyon sonucunun görüntüleneceği hücre seçilir. Fonksiyon ya da formüller doğrudan hücre içine veya formül çubuğuna yazılır. Excel programında fonksiyon eklemenin başka bir yolu da İşlev Ekle penceresini kullanmaktır. İşlev Ekle penceresi formül çubuğunda bulunan ” ” isimli düğme ile görüntülenir. Kullanılacak fonksiyon seçilip Tamam düğmesine tıklandığında her fonksiyonun parametrelerine özel olarak tasarlanmış Fonksiyon Bağımsız Değişkenleri penceresi görüntülenir. Bu pencereden fonksiyona ait parametre değerleri girilerek fonksiyon ekleme işlemi tamamlanır. Fonksiyonlar, işlevlerini hatırlatacak şekilde isimlendirilmiştir. Örneğin TOPLA() fonksiyonu parantez içindeki hücrelerde yer alan değerlerin toplamını hesaplar. Fonksiyonlar “=TOPLA(A1:A3)” örnek yazımındaki gibi kullanılır. TOPLA Fonksiyonu : Bu fonksiyon birbirinden bağımsız hücrelerdeki sayısal değerlerin toplamını verir. Hücre aralığı, ilgili işlemlerin geçerli olacağı hücre grubunu temsil eder. ORTALAMA Fonksiyonu : Belirli bir hücre aralığında bulunan sayıların ortalamasını veren fonksiyondur. Örnek……………………: =ORTALAMA(B3:E5) Açıklama………….…: B3 ile E5 hücre aralığındaki sayısal değerlerin ortalamasını verir. MAK Fonksiyonu : Belli bir hücre aralığındaki sayılardan en büyük olanının değerini verir. Örnek……………………: =MAK(A1:F15) Açıklama………….…: A1 ile F15 hücre aralığındaki en büyük değeri verir.
MİKAYIL TAÇAR
20
MİN Fonksiyonu : Belli bir hücre aralığındaki sayılardan en küçük olanının değerini verir.
Örnek……………………: =MİN(A1:F15)
Açıklama………….…: A1 ile F15 hücre aralığındaki en küçük değeri verir.
EĞERSAY Fonksiyonu : Bir aralıkta yer alan ve belirtilen bir ölçüte uyan hücrelerin sayısını
gösterir. Ölçüt, sayıma esas olacak kriteri gösterir. Ölçüt yazılırken “=”, “>” veya “<“gibi karşılaştırma
karakterleri kullanılır. Ölçüt ifadeleri “=5”, “>10”, “<20” şeklinde olabilir.
Örnek……………………: =EĞERSAY(A2:A20,”>25”)
Açıklama………….…: A2 ile A20 hücre aralığındaki değeri 25 sayısından büyük olan hücreleri sayar.
BAĞ_DEĞ_SAY Fonksiyonu : Bu fonksiyon belirli bir aralıktaki sayı içeren hücre adedini verir.
Buna benzer olarak BAĞ_DEĞ_DOLU_SAY fonksiyonu da belirlenen aralıkta boş olmayan hücrelerin
sayısını verir.
Örnek……………………: =BAĞ_DEĞ_SAY (A2:D8)
Açıklama………….…: A2 ile D8 hücre aralığında sayı bulunan hücrelerin adedini verir.
ETOPLA Fonksiyonu : Bir hücre aralığında belli ölçütlere uyan değerlerin toplamını verir. Topla
fonksiyonundan farkı, şarta uyan değerlerin toplanmasıdır.
Örnek……………………: =ETOPLA (A1:A10;”<20”;C1:C10)
Açıklama………….…: A1 ile A10 hücre aralığında 20’den küçük değerlerin bulunduğu satıra karşılık gelen
C sütunundaki değerler toplanır.
EĞER Fonksiyonu : Eğer fonksiyonu bir koşula göre farklı değerler üretmek için kullanılır.
Fonksiyon içinde belirtilen koşul gerçekleştiğinde birinci ifade aksi halde ikinci ifade görüntülenir.
Örnek……………………: =EĞER(A2>50;”Geçti”;”Kaldı”)
Açıklama………….…: A2 hücresindeki değer 50’den büyükse “Geçti” değilse “Kaldı” ifadesini yazdırır.
Koşul olarak “A1>50” tek bir ifade yazılabileceği gibi “VE” ya da “VEYA” ifadeleri kullanılarak birden
fazla koşul birleştirilebilir. Örneğin;
1.VE(A1<=40;A1>=70) 40’tan büyük ve 70’ten küçük olma durumunu ifade eder.
2.VEYA(A1=”İSTANBUL”; A1=”ANKARA”;) A1 hücresinin ”İSTANBUL” veya ”ANKARA” olma
durumunu ifade eder.
Otomatik Doldurma : Excel’de veri girişi, hücreyi seçip bir değer girilerek gerçekleştirilir. Excel
girilen veriyi kendiliğinden algılayıp hücre biçimini veri niteliğine dönüştürecek biçimde
tasarlanmıştır. Otomatik doldurma işlemi bir hücredeki değerin otomatik olarak diğer hücrelere
aktarılmasını sağlar. Bu işlem doldurma tutamacı yardımıyla kolaylıkla yapılabilir.
Formül Doldurma : Formül doldurma bir tür otomatik doldurma işlemidir. Bir hücredeki formül,
doldurma tutamacı ile diğer hücrelere aktarıldığında formül içerisindeki adresler, uygulanacağı
hücrelere göre otomatik olarak güncellenir. Bu işlem formülün her hücreye göre yeniden yazılmaması
açısından oldukça kolaylık sağlamaktadır.
MİKAYIL TAÇAR
21
SON ÖZET •Excel, veriler üzerinde işlemler yapmaya imkân tanımaktadır. Bir veya birden fazla veri üzerinde matematiksel ve istatistiksel işlemler yapabilmek için formüller kullanılır. Otomatik hesaplamalar için değerler yerine A1, B1 gibi hücre adresleri kullanılır. Formüllerde hücre adresleri kullanılırken adresleri tek tek yazmak yerine “A1:A5” gibi hücre aralıkları kullanılır. Formüller “=” işareti ile başlamalıdır. Çeşitli kategorilerde listelenmiş birçok formül işlev ekle penceresi yardımıyla kullanılabilmektedir. Bu bölümde TOPLA, ORTALAMA, MAK, MİN, EĞERSAY, BAĞ_DEĞ_SAY, ETOPLA ve EĞER fonksiyonları yer almıştır. Ayrıca aynı formülün birden fazla hücrede kullanılacağı durumlarda doldurma tutamacının kullanılması oldukça kolaylık sağlamaktadır.
MİKAYIL TAÇAR
22
EXCEL 2010 – III ( ÜNİTE 14 ) Sıralama: Veri organizasyonuna yönelik işlemleri yapmak için Veri sekmesinde bulunan Sırala ve Filtre Uygula grubundaki seçenekler kullanılır. Liste sıralanırken sütundaki veri tiplerine göre aşağıdaki şekillerde sıralanabilir: 1.Metin A…………………Z veya Z………………….A 2.Sayı Küçükten büyüğe veya büyükten küçüğe 3.Tarih Eskiden yeniye veya yeniden eskiye Filtreleme: Filtreleme işlemi temel olarak belirli bir kritere uyan verileri görüntülerken diğer verilerin gizlenmesini sağlamaktadır. Filtreleme işlemi ile uzun tablolar istenilen kriterlere göre kısaltılabilir. Excel tablosundaki herhangi bir sütuna filtre uygulamak için Veri sekmesinde bulunan Sırala ve Filtre Uygula grubundaki Filtre seçeneği kullanılır. Grafikler: Grafikler, verileri analiz etmede ve görselleştirmede kullanılan oldukça önemli bileşenlerdir. Bu bileşenler yardımıyla veriler görselleştirilerek daha anlaşılır hale getirilir. Belgeye grafik eklemek için Ekle sekmesinde bulunan Grafikler grubundaki seçenekler kullanılır. Bu grupta Sütun, Çizgi, Pasta, Çubuk, Alan, Dağıtım ve Diğer Grafikler kategorileri bulunur. Bu kategorilerde bulunan grafik türlerinden herhangi birinin seçilmesiyle bir Grafik Alanı ve bu alana ait Grafik Araçları bağlamsal sekmesi oluşturulur. Grafik araçları bağlamsal sekmesi Tasarım, Düzen ve Biçim olmak üzere 3 alt sekmeden oluşur. Bu sekmeler grafiğe ait tür, veri, stil, etiket gibi özelliklerin düzenlenmesinde kullanılır. Tasarım sekmesi grafiğe ait verileri, stilleri, gösterim biçimlerini, düzenleri ve türleri organize etmek için kullanılır. Düzen sekmesi grafiğe ait biçimsel değişiklikler, grafiğe eklenebilecek öğeler, grafiğe özel etiketler, eklentiler, eksenler, arka planlar ve çözümlemeler ile veri gösterimlerini düzenlemede kullanılır. Biçim sekmesi grafiğe ait biçimsel seçimler, şekil stilleri, WordArt stilleri, grafiğe ait yerleşimler ve grafik boyutlarının değiştirilmesine olanak tanır. Sütun Grafikler: Çalışma Sayfasındaki sütun veya satırlarda düzenlenen verilerin sütun grafiği çizilebilir. Sütun grafikleri, belirli bir sürede içindeki veri değişikliklerini veya öğeler arasındaki karşılaştırmayı göstermek için kullanılır. Çizgi Grafikler: Çizgi grafikleri, zaman içindeki aralıksız verileri gösterebilir veya ortak bir ölçekle karşılaştırabilir. Bir çizgi grafiğinde kategori verisi eşit aralıklarla yatay eksen boyunca ve tüm değer verileri eşit aralıklarla dikey eksen boyunca dağıtılır. Pasta Grafikler: Çalışma sayfasındaki verilerin analizinde en çok kullanılan grafik türlerinden biri pasta grafiktir. Bu grafik, hücre aralığındaki verilerin toplamıyla orantılı boyutları gösterir. Pasta grafiğinde her renk bir veriyi temsil eder ve yüzde oranı biçiminde gösterilir.
MİKAYIL TAÇAR
23
Çubuk Grafikler: Bu grafik türü birden çok öğeyi karşılaştırmak için kullanılır. Bununla birlikte kategorilenmiş verileri karşılaştırmak için de kümelenmiş çubuk grafikler kullanılır. Alan Grafikleri: Alan grafikleri, birden çok veri kümesi arasındaki farkları bir zaman dönemi boyunca vurgular. Ayrıca bir alan grafiği, çizili değerlerin toplamını görüntüleyerek parçaların bütünle ilişkisini de gösterir. Dağılım Grafikleri: Dağılım grafikleri, çeşitli veri serilerindeki sayısal değerler arasındaki ilişkiyi gösterir veya iki sayı grubunu xy koordinatının bir serisi olarak çizer. Dağılım grafiğinin iki değer ekseni mevcuttur; yatay eksen (x ekseni) boyunca sayısal veri kümesi, dikey eksen (y ekseni) boyunca da bir başka veri kümesi gösterilir. Yazdırma Ayarları: Office paketindeki diğer programlarda olduğu gibi Excel’de de bir dosyayı yazdırmak ve ön izleme ile görüntülemek için Microsoft Office Backstage görünümünde yer alan Yazdır sekmesi kullanılır. SON ÖZET •Excel programında barındırılan veriler çeşitli şekillerde organize edilebilir. Bu programdaki verileri sıralamak ve filtrelemek mümkündür. Böylece uzun veriler üzerinde çalışmak daha kolay olur. Ayrıca Excel, veriler görselleştirilmek için grafik haline dönüştürülebilir. •Excel çalışma sayfaları kâğıda baskı alınabilir. Sayfa düzeni seçeneklerinde yönlendirme, sayfa boyutu, kenarlık vb. birçok bileşenin yanı sıra bir sayfaya sığdır seçeneği bulunmaktadır.

By admin

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir